Dari Meja Editorial ND
KISAH mengenai kedudukan Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan kini bukan lagi sekadar soal istana, adat atau perebutan pengaruh politik.
Ia sudah berkembang menjadi persoalan besar mengenai perlembagaan negeri, kuasa institusi, kedudukan Undang Yang Empat, peranan kerajaan negeri dan sejauh mana sesuatu keputusan berkaitan takhta boleh dibuat serta diiktiraf.
Di tengah-tengah segala kekusutan itu berdiri dua nama, Tuanku Muhriz Tuanku Munawir dan Tunku Nadzaruddin Tuanku Ja’afar.
Satu pihak mengatakan Tuanku Muhriz telah diturunkan daripada takhta. Satu pihak lagi menegaskan Tuanku Muhriz masih Yang di-Pertuan Besar yang sah.
Di sinilah bermulanya persoalan paling besar, siapakah sebenarnya yang mempunyai kuasa menentukan perkara itu?
Pada 19 April lalu, satu proklamasi dikaitkan dengan usaha menamatkan kedudukan Tuanku Muhriz sebagai Yang di-Pertuan Besar, selain menamakan Tunku Nadzaruddin sebagai pengganti.
Perkembangan itu bagaimanapun tidak berakhir dengan pengumuman tersebut. Sebaliknya, ia berkembang menjadi pertikaian antara institusi yang mempunyai peranan berbeza dalam struktur pemerintahan Negeri Sembilan.
📍 3062 Taman Indah, Jalan Banggol, 17500 Tanah Merah, Kelantan
Kerajaan negeri kemudiannya mengambil pendirian proses berkenaan telah membawa kepada perubahan kedudukan Yang di-Pertuan Besar.
Pada 16 September, Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri (Exco) mengumumkan Tuanku Muhriz telah diturunkan daripada takhta dan Tunku Nadzaruddin diiktiraf sebagai Yang di-Pertuan Besar yang baharu.
Jika cerita berhenti di situ, mungkin persoalannya mudah, tetapi cerita itu tidak berhenti di situ.
Dewan Keadilan dan Undang (DKU) mengambil pendirian berbeza. Institusi yang mempunyai kedudukan penting dalam sistem Adat Perpatih dan pemilihan Yang di-Pertuan Besar itu menolak perubahan berkenaan dan menegaskan Tuanku Muhriz masih Yang di-Pertuan Besar yang sah.
Lebih penting, Jabatan Peguam Negara kemudian memberikan pandangan proklamasi berkaitan penamatan kedudukan Tuanku Muhriz tidak sah kerana tidak memenuhi kehendak Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan.
AGC juga dilaporkan menegaskan Menteri Besar dan Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri tidak mempunyai kuasa secara bersendirian untuk menamatkan atau mengosongkan kedudukan Yang di-Pertuan Besar.
Di sinilah krisis itu berubah wajah. Daripada persoalan “siapa naik takhta”, ia berubah menjadi persoalan “siapa mempunyai kuasa untuk menentukan takhta”. Itulah perkara yang jauh lebih besar.
Negeri Sembilan bukan sebuah negeri beraja seperti yang lain. Sistem pemerintahannya mempunyai sejarah dan mekanisme adat tersendiri. Yang di-Pertuan Besar tidak naik takhta melalui pewarisan terus daripada ayah kepada anak seperti yang lazim difahami dalam sistem monarki.
Pemilihan Yang di-Pertuan Besar mempunyai kaitan rapat dengan Undang Yang Empat serta struktur adat negeri.
Sebab itu, apabila berlaku pertikaian mengenai kedudukan seorang Yang di-Pertuan Besar, persoalannya tidak boleh diselesaikan hanya dengan melihat siapa mengumumkan sesuatu keputusan terlebih dahulu.
Ia perlu dilihat melalui kerangka Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri dan adat yang menjadi sebahagian daripada identiti pemerintahan Negeri Sembilan.
Perkara yang paling menarik dalam kemelut ini ialah percanggahan antara beberapa institusi negeri sendiri.
Kerajaan negeri mempunyai pendirian tertentu. Dewan Keadilan dan Undang mempunyai pendirian yang berbeza. Istana pula terus menegaskan kedudukan Tuanku Muhriz. Jabatan Peguam Negara pula memberikan pandangan mengenai kesahan proses berkenaan.
Dalam keadaan sedemikian, rakyat pastinya tertanya-tanya, kalau setiap institusi mempunyai tafsiran berbeza, siapakah yang akhirnya akan menentukan kedudukan sebenar takhta?
Jawapannya tidak boleh ditentukan melalui kenyataan politik. Tidak juga melalui jumlah penyokong. Lebih-lebih lagi bukan melalui siapa yang paling cepat membuat pengumuman.
Dalam sebuah sistem berperlembagaan, kuasa perlu mempunyai asas undang-undang. Itulah sebabnya perkembangan selepas 16 September menjadi semakin penting.
Walaupun kerajaan negeri mengumumkan Tunku Nadzaruddin sebagai Yang di-Pertuan Besar baharu, proses pewartaan kemudiannya tidak diteruskan selepas pandangan Jabatan Peguam Negara.
Ini bermakna pengumuman politik tidak semestinya sama dengan pengesahan perlembagaan. Perbezaan itu penting.
Dalam masa sama, tindakan Tuanku Muhriz membatalkan pelantikan 10 anggota Exco negeri menambahkan lagi ketegangan antara institusi istana dan kerajaan negeri.
Menteri Besar pula mempertikaikan tindakan berkenaan. Maka, krisis ini kini tidak lagi hanya berkisar mengenai takhta. Ia sudah menyentuh hubungan antara institusi diraja dan kerajaan yang memerintah.
Inilah sebabnya perkembangan Negeri Sembilan perlu diperhatikan dengan berhati-hati.
Jika ditulis secara simplistik, ia mudah kelihatan seperti cerita mengenai seorang raja yang turun takhta dan seorang raja baharu yang naik menggantikannya. Tetapi realitinya jauh lebih rumit.
Setakat perkembangan terkini, belum wajar untuk menyatakan secara muktamad Tuanku Muhriz telah turun takhta. Begitu juga belum tepat untuk menyatakan Tunku Nadzaruddin sudah menjadi Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan secara tidak dipertikaikan.
Yang wujud sekarang ialah pertikaian mengenai kesahan proses tersebut, dan apabila kesahan sesuatu proses menjadi persoalan, pengumuman semata-mata tidak mencukupi.
Negeri Sembilan kini berada pada satu titik yang sangat sensitif. Sistem Adat Perpatih, Undang-Undang Tubuh Negeri, institusi Undang, Istana, kerajaan negeri, Jabatan Peguam Negara dan mahkamah semuanya mempunyai tempat dalam cerita ini.
Apa yang diperlukan bukan suara paling kuat, tetapi keputusan yang mempunyai asas undang-undang dan diterima sebagai sah oleh institusi yang berautoriti.
Kerana yang sedang dipersoalkan bukan sekadar siapa duduk di atas takhta. Yang lebih besar ialah siapa yang berhak menentukan siapa yang duduk di atas takhta itu.
Dalam kemelut Negeri Sembilan, jawapan kepada soalan tersebut mungkin jauh lebih penting daripada nama siapakah yang sedang disebut sebagai Yang di-Pertuan Besar.
Selagi pertikaian belum diselesaikan melalui saluran perlembagaan dan undang-undang yang sah, rakyat hanya boleh menunggu. Menunggu siapa yang benar-benar mempunyai kuasa. Menunggu keputusan yang mengikat.
Paling penting, menunggu supaya institusi pemerintahan Negeri Sembilan tidak menjadi mangsa kepada kekeliruan antara kuasa politik, kuasa pentadbiran, adat dan perlembagaan. – ND
Telegram: Nasional Daily
Facebook: Nasional Daily
TikTok: NasionalDaily
Whatsapp: NasionalDaily.com
Iklan: admin@nasionaldaily.com / sales@nasionaldaily.com / 012-9222001