Oleh: Editorial ND
MALAYSIA sekali lagi berdepan perbahasan besar mengenai kuasa pengampunan diraja.
Kali ini perhatian tertumpu kepada Datuk Seri Najib Tun Razak yang diberikan pengampunan bersyarat oleh Yang di-Pertuan Agong Sultan Ibrahim, membolehkan bekas Perdana Menteri itu menjalani baki hukuman penjara di bawah tahanan rumah sehingga 23 Ogos 2028, tertakluk kepada pembayaran denda RM50 juta serta syarat ditetapkan.
Keputusan itu segera mencetuskan reaksi politik yang pelbagai. UMNO menyambutnya dengan rasa lega dan sokongan terhadap bekas presidennya, malah mengumumkan usaha mengutip sumbangan bagi membantu Najib membayar denda RM50 juta.
Dalam Pakatan Harapan (PH) pula, keputusan itu mengundang kegusaran dan perbahasan mengenai prinsip reformasi, antirasuah dan akauntabiliti.
DAP menyatakan penghormatan terhadap kuasa Yang di-Pertuan Agong, tetapi pada masa sama menegaskan pendiriannya mengenai keadilan dan akauntabiliti berhubung skandal 1MDB.
Majlis Presiden PH pula menegaskan prinsip bahawa tiada sesiapa berada di atas undang-undang. Namun, di tengah-tengah polemik itu muncul satu persoalan yang sukar dielakkan.
Bagaimana pula dengan pengampunan diraja yang diterima Datuk Seri Anwar Ibrahim pada 2018? Ketika itu Anwar sedang menjalani hukuman penjara, dan lebih menarik, pengampunan itu diberikan selepas perubahan kerajaan dalam PRU14, ketika Tun Dr. Mahathir Mohamad kembali menjadi Perdana Menteri.
📍 3062 Taman Indah, Jalan Banggol, 17500 Tanah Merah, Kelantan
Apakah perbezaan antara pengampunan Anwar dan pengampunan Najib? Berapa lama Anwar menjalani hukuman ketika pengampunan diberikan? Berapa lama pula hukuman Najib masih berbaki ketika keputusan tahanan rumah dibuat? Dan, mengapa reaksi politik terhadap kedua-duanya kelihatan begitu berbeza?
Inilah persoalan yang wajar dibincangkan tanpa mengira kecenderungan politik.
Anwar dipenjara kerana apa? Anwar menjalani hukuman penjara lima tahun selepas Mahkamah Persekutuan pada 10 Februari 2015 mengekalkan sabitan dan hukuman terhadapnya dalam kes liwat melibatkan bekas pembantunya, Mohd Saiful Bukhari Azlan.
Rekod kehakiman menunjukkan Anwar didakwa di bawah Seksyen 377B Kanun Keseksaan dan Mahkamah Rayuan sebelum itu telah membatalkan pembebasan beliau oleh Mahkamah Tinggi, lalu menjatuhkan hukuman lima tahun penjara.
Mahkamah Persekutuan kemudiannya menolak rayuan Anwar dan mengekalkan sabitan serta hukuman tersebut. Anwar mula menjalani hukuman itu pada Februari 2015.
Tiga tahun kemudian, pada 9 Mei 2018, selepas PH menang PRU14, Anwar menerima pengampunan penuh daripada Yang di-Pertuan Agong, Sultan Muhammad V pada 16 Mei 2018.
Ini bermakna Anwar telah menjalani kira-kira tiga tahun tiga bulan daripada hukuman lima tahun. Secara kasar, jika dikira berdasarkan tempoh lima tahun penuh tanpa mengambil kira remisi atau pengiraan pentadbiran penjara, masih terdapat sekitar satu tahun sembilan bulan lagi sebelum hukuman lima tahun itu tamat.
Tetapi, Anwar tidak perlu menjalani baki tempoh tersebut. Beliau menerima pengampunan penuh.
Jabatan Peguam Negara kemudiannya menjelaskan Mesyuarat Lembaga Pengampunan Wilayah Persekutuan bagi Kuala Lumpur, Labuan dan Putrajaya telah berlangsung pada 16 Mei 2018 dan dipengerusikan Yang di-Pertuan Agong ketika itu, Sultan Muhammad V.
Tun Dr. Mahathir sendiri hadir dalam mesyuarat tersebut sebagai Perdana Menteri.
Atas nasihat Lembaga Pengampunan, Yang di-Pertuan Agong memperkenankan rayuan pengampunan penuh Anwar dan memberikan pembebasan serta-merta berkuat kuasa pada hari mesyuarat tersebut.
Jadi, dari sudut bentuk keputusan, pengampunan Anwar adalah pengampunan penuh yang membawa kepada pembebasan serta-merta.
Najib pula bagaimana? Kes Najib mempunyai sejarah yang berbeza. Beliau disabitkan atas tujuh pertuduhan dalam kes SRC International membabitkan RM42 juta.
Mahkamah Tinggi pada 2020 menjatuhkan hukuman 12 tahun penjara dan denda RM210 juta. Mahkamah Rayuan mengekalkan sabitan dan hukuman tersebut pada Disember 2021.
Pada 23 Ogos 2022, Mahkamah Persekutuan mengekalkan keputusan itu dan Najib mula menjalani hukuman penjara di Penjara Kajang pada tarikh yang sama.
Kemudian datang keputusan Lembaga Pengampunan pada Januari 2024. Hukuman penjara Najib dikurangkan daripada 12 tahun kepada enam tahun. Denda pula dikurangkan daripada RM210 juta kepada RM50 juta.
Dengan pengurangan itu, tarikh tamat hukuman ditetapkan pada 23 Ogos 2028. Kemudian pada 18 September 2026, Yang di-Pertuan Agong Sultan Ibrahim memberikan pengampunan bersyarat kepada Najib. Tetapi, keputusan kali ini bukan pengampunan penuh seperti yang diterima Anwar.
Najib dibenarkan menjalani baki hukuman di bawah tahanan rumah sehingga 23 Ogos 2028. Syaratnya, beliau perlu membayar denda RM50 juta dan mematuhi syarat-syarat yang ditetapkan.
Jika gagal mematuhi syarat, pengampunan bersyarat itu boleh dibatalkan dan Najib perlu kembali menjalani baki hukuman di penjara.
Ini bermakna ketika keputusan tahanan rumah dibuat, masih terdapat kira-kira satu tahun 11 bulan sebelum tarikh tamat hukuman yang ditetapkan selepas pengurangan pada 2024.
Jika diletakkan kedua-dua kes secara bersebelahan, perbezaannya menjadi lebih mudah difahami.
Anwar:
- Hukuman: lima tahun penjara.
- Mula menjalani hukuman: Februari 2015.
- Pengampunan: 16 Mei 2018.
- Tempoh telah dijalani: kira-kira tiga tahun tiga bulan.
- Anggaran baki daripada hukuman lima tahun: kira-kira satu tahun sembilan bulan.
- Bentuk pengampunan: pengampunan penuh.
- Kesan: pembebasan serta-merta.
Najib:
- Hukuman asal: 12 tahun penjara.
- Hukuman asal bermula: 23 Ogos 2022.
- Pengurangan hukuman pada 2024: enam tahun.
- Tarikh tamat selepas pengurangan: 23 Ogos 2028.
- Keputusan 18 September 2026: pengampunan bersyarat.
- Anggaran baki hukuman: kira-kira satu tahun 11 bulan.
- Bentuk pengampunan: baki hukuman dijalani di rumah.
- Syarat utama: pembayaran denda RM50 juta dan pematuhan syarat.
Perbezaannya cukup nyata. Anwar keluar sepenuhnya daripada penjara melalui pengampunan penuh. Najib pula masih menjalani hukuman sehingga 2028, tetapi tempat menjalani hukuman ditukar daripada penjara kepada rumah.
Namun terdapat satu persamaan asas. Kedua-duanya merupakan individu yang telah disabitkan oleh mahkamah dan kemudian menerima pengampunan diraja, dan di sinilah perdebatan politik mula jadi menarik.
Satu ironi terbesar dalam sejarah politik Malaysia ialah hubungan antara Dr. Mahathir dan Anwar. Pada 1998, Dr. Mahathir sebagai Perdana Menteri memecat Anwar daripada kerajaan.
Anwar kemudiannya ditangkap, didakwa dan akhirnya dipenjarakan. Dua dekad kemudian, kedua-duanya berada dalam satu pakatan politik. PRU14 menyaksikan BN tumbang selepas memerintah negara selama lebih enam dekad.
Dr. Mahathir kembali menjadi Perdana Menteri, dan beberapa hari kemudian, Anwar mendapat pengampunan penuh. Yang menarik ialah Dr. Mahathir sendiri hadir dalam mesyuarat Lembaga Pengampunan yang membincangkan rayuan Anwar. Perkara itu disahkan oleh Jabatan Peguam Negara.
Maka, pengampunan Anwar bukan berlaku ketika kerajaan yang dipimpin oleh musuh politiknya mahu mempertahankan Najib. Ia berlaku selepas satu perubahan kuasa yang dramatik.
Anwar ketika itu pula bukan bekas Perdana Menteri yang sedang berdepan sabitan kes rasuah. Beliau ialah pemimpin politik utama PH dan tokoh yang menjadi sebahagian daripada rancangan peralihan kuasa daripada Dr. Mahathir kepada beliau.
Namun, satu perkara penting perlu disebut. Tidak tepat untuk mengatakan pengampunan Anwar langsung tidak dipertikaikan. Pada 2020, seorang peguam memfailkan saman untuk mencabar kesahan pengampunan tersebut.
Kes itu melalui Mahkamah Tinggi dan Mahkamah Rayuan sebelum Mahkamah Persekutuan pada 2023 menolak permohonan untuk mendapatkan kebenaran meneruskan cabaran tersebut.
Mahkamah Persekutuan turut menyatakan Lembaga Pengampunan telah ditubuhkan mengikut Perlembagaan dan tiada asas bagi dakwaan salah nyata dalam nasihat yang diberikan kepada Yang di-Pertuan Agong.
Justeru, sejarah menunjukkan pengampunan Anwar bukanlah sesuatu yang langsung tidak pernah dipersoalkan. Cuma pertikaian itu tidak menghasilkan gelombang politik yang sama seperti polemik Najib pada 2026.
Mengapa Najib mencetuskan reaksi yang lebih keras? Salah satu jawapan terletak pada sifat kes Najib.
Kes SRC International berkait secara langsung dengan isu dana awam dan 1MDB yang menjadi antara isu politik paling besar dalam sejarah Malaysia. Najib pula adalah Perdana Menteri dan Presiden UMNO ketika skandal 1MDB menjadi isu utama negara.
Beliau kemudiannya disabitkan dalam kes SRC International dan hukuman itu dikekalkan sehingga ke Mahkamah Persekutuan. Maka, bagi DAP dan sebahagian pemimpin PH, isu Najib bukan sekadar soal seorang banduan mendapat pengampunan. Ia dikaitkan dengan perjuangan politik mereka sendiri selama bertahun-tahun mengenai 1MDB, rasuah, reformasi institusi dan akauntabiliti.
Sebab itu Anthony Loke berkata, DAP tetap menghormati kuasa Yang di-Pertuan Agong, tetapi akan mempertimbangkan pendirian parti susulan keputusan tersebut. DAP juga menegaskan pendirian konsistennya mengenai keadilan dan akauntabiliti dalam isu 1MDB.
Majlis Presiden PH pula menegaskan, tiada sesiapa berada di atas undang-undang dan mengulangi komitmennya terhadap agenda reformasi serta memerangi rasuah.
Jadi, apakah ini bermakna PKR dan DAP menolak pengampunan diraja? Tidak semestinya. Sebaliknya, beberapa pemimpin PH sendiri membezakan antara menghormati kuasa Yang di-Pertuan Agong dengan mempertahankan pendirian politik mereka mengenai rasuah dan akauntabiliti.
Ketua Wanita PKR, Datuk Seri Fadhlina Sidek menegaskan, pengampunan adalah prerogatif Yang di-Pertuan Agong di bawah Perlembagaan dan tidak seharusnya digambarkan sebagai keputusan Anwar atau PH.
Pada masa sama beliau mengakui terdapat pelbagai reaksi terhadap keputusan tersebut dan berkata pendirian PKR mengenai rasuah serta penyalahgunaan kuasa tidak berubah.
Anwar sendiri pula berkata, pengampunan bersyarat itu tidak menjejaskan usaha kerajaan memerangi rasuah. Namun begitu, persoalan politik yang lebih besar tetap wujud.
Jika pengampunan diraja ialah hak perlembagaan, apakah parti politik patut menerima prinsip itu secara konsisten tanpa mengira siapa yang menerima pengampunan?
Jika pengampunan Anwar dihormati kerana ia merupakan prerogatif Yang di-Pertuan Agong, maka prinsip yang sama juga perlu difahami apabila Najib diberikan pengampunan bersyarat.
Tetapi, menghormati kuasa pengampunan tidak bermakna seseorang mesti bersetuju dengan kesan politiknya. Inilah perbezaan yang sering hilang dalam perdebatan.
Kuasa pengampunan ialah satu perkara. Penilaian politik terhadap seseorang yang mendapat pengampunan ialah perkara lain. Begitu juga kritikan terhadap dasar kerajaan tidak semestinya bermaksud seseorang mempertikaikan kuasa Raja.
Dalam sistem Raja Berperlembagaan, kedua-dua perkara boleh dibincangkan serentak. Yang menjadi persoalan sama ada parti-parti politik menggunakan prinsip sama ketika tokoh daripada kem sendiri menerima pengampunan dan ketika tokoh daripada kem lawan menerimanya.
Jika prinsip berubah berdasarkan siapa yang mendapat pengampunan, maka persoalan konsistensi politik memang wajar dibangkitkan. Tetapi, jika prinsipnya ialah menghormati keputusan diraja sambil mengekalkan pendirian terhadap kesalahan, reformasi dan akauntabiliti, maka kedua-duanya juga boleh berjalan serentak.
Satu lagi kekeliruan yang perlu dielakkan ialah anggapan pengampunan secara automatik bermaksud seseorang itu tidak pernah melakukan kesalahan.
Dalam kes Najib, keputusan 2026 tidak membatalkan sabitan SRC International. Keputusan itu hanya membolehkan baki hukuman dijalani di rumah dengan syarat tertentu. Malah, jika syarat dilanggar, beliau perlu kembali menjalani hukuman di penjara.
Dalam kes Anwar pula, pengampunan yang diberikan pada 2018 adalah pengampunan penuh. Mahkamah Persekutuan pada 2023, ketika menolak cabaran terhadap pengampunan itu, turut menyatakan dokumen pengampunan tidak merujuk kepada sabitan sebagai telah diketepikan dalam erti kata keputusan mahkamah itu dibatalkan.
Bagaimanapun, pakar perlembagaan Prof Emeritus Datuk Dr. Shad Saleem Faruqi berpandangan, pada 2025 pengampunan penuh di bawah Perkara 42(1) memulihkan kelayakan seseorang untuk bertanding dalam pilihan raya dan memegang jawatan politik.
Ini menunjukkan kesan undang-undang sesuatu pengampunan perlu dibezakan daripada persoalan sama ada seseorang itu pernah disabitkan oleh mahkamah.
Lebih menarik, bagaimana parti politik sering menukar posisi apabila berada di sebelah kerajaan atau pembangkang. Ketika menjadi pembangkang, sesuatu isu boleh dilihat sebagai soal prinsip.
Apabila menjadi kerajaan, isu sama mungkin perlu dilihat melalui pertimbangan Perlembagaan, kestabilan pentadbiran dan institusi Raja Berperlembagaan. Begitulah politik.
Dr. Mahathir yang pernah menjadi tokoh paling keras terhadap Anwar akhirnya menjadi Perdana Menteri yang hadir dalam proses yang membawa kepada pengampunan penuh Anwar.
Anwar yang selama bertahun-tahun menjadi pengkritik keras Najib pula kini menjadi Perdana Menteri ketika pengampunan bersyarat terhadap Najib diberikan. Ironi politik ini terlalu besar untuk tidak diperhatikan.
Dua bekas tahanan politik. Dua bekas Perdana Menteri. Dua zaman. Dua keputusan pengampunan, dan dua reaksi politik yang berbeza. Tetapi terdapat satu perkara sama: kedua-duanya akhirnya tertakluk kepada kuasa pengampunan yang diperuntukkan dalam Perlembagaan.
Soalannya bukan lagi sama ada Raja mempunyai kuasa. Perkara 42(1) Perlembagaan Persekutuan memang memberikan Yang di-Pertuan Agong kuasa untuk memberikan pengampunan, penangguhan dan peringanan hukuman bagi kesalahan tertentu dalam bidang kuasa baginda.
Soalan lebih besar ialah sama ada ahli politik Malaysia mampu memegang prinsip sama apabila keadaan politik berubah. Jika pengampunan diraja terhadap pemimpin yang kita sokong dianggap sebagai hak Perlembagaan, adakah kita juga mampu menerima pengampunan terhadap pemimpin yang kita tentang?
Jika kita mahu mengkritik sesuatu pengampunan atas alasan moral, keadilan atau kepentingan awam, adakah alasan sama akan kita gunakan apabila orang yang menerima pengampunan itu ialah pemimpin daripada kem politik sendiri?
Di sinilah ukuran sebenar kematangan politik. Bukan pada siapa yang kita sokong. Bukan pada siapa yang kita benci. Tetapi pada sama ada prinsip yang kita laungkan hari ini masih kita pegang apabila kerusi kerajaan bertukar, kuasa bertukar tangan dan nama pada surat pengampunan itu bukan lagi nama tokoh daripada kem kita.
Anwar pernah menerima pengampunan penuh ketika Dr. Mahathir menjadi Perdana Menteri. Najib kini menerima pengampunan bersyarat ketika Anwar menjadi Perdana Menteri. Ironi ini akan terus menjadi sebahagian daripada sejarah politik Malaysia.
Yang menentukan maknanya kepada generasi akan datang bukan sekadar siapa yang diampunkan. Tetapi bagaimana parti-parti politik dan rakyat Malaysia menilai kuasa, keadilan, undang-undang dan pengampunan secara konsisten, tanpa mengira siapa berada di dalam penjara, siapa berada di Putrajaya dan siapa sedang memegang kuasa. – ND
Telegram: Nasional Daily
Facebook: Nasional Daily
TikTok: NasionalDaily
Whatsapp: NasionalDaily.com
Iklan: admin@nasionaldaily.com / sales@nasionaldaily.com / 012-9222001