Dua pengampunan diraja, dua zaman politik: Anwar ketika Mahathir, Najib ketika Anwar

Dari Meja Editorial ND

PENGAMPUNAN diraja terhadap Datuk Seri Anwar Ibrahim pada 2018 dan pengampunan bersyarat terhadap Datuk Seri Najib Tun Razak pada 2026 mempunyai satu persamaan besar.

Kedua-duanya melibatkan bekas pemimpin politik yang telah disabitkan kesalahan oleh mahkamah dan sedang menjalani hukuman penjara.

Namun, di sebalik persamaan itu terdapat perbezaan ketara dari segi jenis pengampunan, baki hukuman, keadaan politik ketika keputusan dibuat serta reaksi parti-parti politik.

Perbandingan kedua-dua kes ini kini kembali menjadi perhatian selepas Yang di-Pertuan Agong Sultan Ibrahim pada 18 September 2026 memberikan pengampunan bersyarat kepada Najib, membolehkan beliau menjalani baki hukuman di bawah tahanan rumah sehingga 23 Ogos 2028, tertakluk kepada pembayaran denda RM50 juta dan pematuhan terhadap syarat yang ditetapkan.

Jika syarat dilanggar, pengampunan itu terbatal dan Najib perlu kembali menjalani baki hukuman di penjara.

Dalam kes Anwar, pengampunan diberikan pada 16 Mei 2018, hanya beberapa hari selepas Pakatan Harapan (PH) mengambil alih kerajaan Persekutuan susulan Pilihan Raya Umum (PRU) ke-14.

Anwar ketika itu sedang menjalani hukuman penjara lima tahun selepas disabitkan kesalahan meliwat bekas pembantu peribadinya, Mohd Saiful Bukhari Azlan.

Mahkamah Rayuan menjatuhkan hukuman lima tahun terhadap Anwar pada 7 Mac 2014 dan Mahkamah Persekutuan kemudian mengekalkan sabitan serta hukuman tersebut. Beliau mula menjalani hukuman pada Februari 2015.

Pengampunan pada 16 Mei 2018 bukan sekadar membolehkan Anwar keluar dari penjara lebih awal. Ia adalah pengampunan penuh.

Lembaga Pengampunan Wilayah-Wilayah Persekutuan bersidang pada 16 Mei 2018, dipengerusikan Yang di-Pertuan Agong ketika itu, Sultan Muhammad V. Tun Dr. Mahathir Mohamad yang baru menjadi Perdana Menteri kali kedua turut menghadiri mesyuarat tersebut sebagai anggota Lembaga Pengampunan.

Menurut penjelasan rasmi Jabatan Peguam Negara, atas nasihat Lembaga Pengampunan, Yang di-Pertuan Agong memperkenankan rayuan pengampunan penuh Anwar dan memberikan pembebasan serta-merta berkuat kuasa pada tarikh mesyuarat itu.

Dari segi kiraan tempoh, Anwar telah menjalani kira-kira tiga tahun tiga bulan daripada hukuman lima tahun ketika pengampunan diberikan. Jika hukuman lima tahun itu dikira sehingga tamat tanpa mengambil kira remisi, tempoh asalnya akan berakhir sekitar Februari 2020.

Ini bermakna kira-kira satu tahun sembilan bulan lagi masih berbaki ketika beliau menerima pengampunan penuh pada Mei 2018.

Kes Najib pula mempunyai latar yang berbeza. Beliau disabitkan oleh Mahkamah Tinggi pada Julai 2020 atas tujuh pertuduhan berkaitan SRC International, termasuk pecah amanah jenayah, salah guna kuasa dan pengubahan wang haram membabitkan RM42 juta.

Mahkamah Tinggi menjatuhkan hukuman penjara 12 tahun dan denda RM210 juta. Mahkamah Rayuan mengekalkan keputusan itu pada Disember 2021 sebelum Mahkamah Persekutuan mengekalkan sabitan dan hukuman pada 23 Ogos 2022. Pada hari sama, Najib mula menjalani hukuman di Penjara Kajang.

Pada Januari 2024, Lembaga Pengampunan mengurangkan hukuman penjara daripada 12 tahun kepada enam tahun dan denda daripada RM210 juta kepada RM50 juta.

Dengan pengurangan itu, tarikh tamat hukuman Najib ditetapkan pada 23 Ogos 2028.

Kemudian pada 18 September 2026, selepas kira-kira empat tahun satu bulan berada di penjara, Najib menerima pengampunan bersyarat membolehkan baki hukumannya dijalani di bawah tahanan rumah sehingga 23 Ogos 2028.

Ertinya, keputusan terbaharu itu tidak menetapkan Najib bebas sepenuhnya daripada hukuman. Tarikh tamat hukuman ke atasnya kekal pada 23 Ogos 2028. Perbezaannya ialah tempat dan cara baki hukuman dijalani.

Pada masa keputusan dibuat, kira-kira satu tahun 11 bulan masih berbaki daripada tempoh hukuman enam tahun yang telah dikurangkan pada 2024.

Di sinilah perbandingan kedua-dua kes perlu dibuat dengan berhati-hati. Anwar menerima pengampunan penuh dan pembebasan serta-merta. Najib pula menerima pengampunan bersyarat yang membolehkan baki hukuman dijalani di rumah.

Dalam kes Anwar, pengampunan pada 2018 secara praktikal menamatkan pemenjaraan beliau.

Dalam kes Najib, keputusan 2026 tidak memansuhkan baki hukuman sehingga 2028, sebaliknya, masih tertakluk kepada hukuman, termasuk syarat membayar denda RM50 juta. Kegagalan mematuhi syarat boleh menyebabkan pengampunan bersyarat terbatal dan beliau perlu kembali ke penjara.

Satu lagi perbezaan penting ialah jenis kesalahan yang menjadi asas kepada kedua-dua hukuman. Anwar dihukum atas kesalahan seksual sebagaimana sabitan mahkamah ketika itu, iaitu meliwat.

Najib pula dihukum dalam kes SRC International berkaitan penyalahgunaan kedudukan dan penyelewengan dana RM42 juta. Dalam konteks politik Malaysia, kedua-dua kes juga membawa pertikaian yang sangat berbeza.

Kes Anwar sejak awal lagi menjadi pertikaian politik yang besar. Anwar dan penyokongnya mendakwa pertuduhan serta sabitan tersebut bermotifkan politik. Pada 2018, selepas perubahan kerajaan, beliau diberikan pengampunan penuh dan kemudian kembali memainkan peranan utama dalam politik negara.

Najib pula disabitkan dalam kes SRC selepas proses rayuan yang panjang sehingga ke Mahkamah Persekutuan. Justeru, bagi penyokong Najib, pengampunan bersyarat 2026 dilihat sebagai pelaksanaan kuasa pengampunan diraja yang sah.

Bagi pengkritiknya pula, isu utama bukan semata-mata kewujudan kuasa pengampunan, tetapi persoalan prinsip akauntabiliti, rasuah dan kesan keputusan itu terhadap usaha memerangi rasuah.

Persoalan lebih menarik ialah mengapa pengampunan Anwar pada 2018 tidak mencetuskan tentangan politik yang sama seperti keputusan terhadap Najib pada 2026?

Jawapannya tidak boleh disederhanakan kepada dakwaan bahawa satu pihak “menerima pengampunan”, manakala satu pihak lagi “menolak pengampunan”. Konteks politik kedua-duanya amat berbeza.

Pada 2018, Anwar adalah pemimpin utama pembangkang yang baharu sahaja dibebaskan selepas perubahan kerajaan. Pengampunan itu pula berlaku ketika Dr. Mahathir menjadi Perdana Menteri selepas PH menumbangkan Barisan Nasional (BN).

Malah, Dr. Mahathir sendiri hadir dalam mesyuarat Lembaga Pengampunan yang memutuskan rayuan Anwar. Dalam kes Najib pada 2026, keadaan terbalik. Najib adalah bekas Perdana Menteri dan bekas Presiden UMNO yang sedang menjalani hukuman akibat sabitan SRC International, manakala kerajaan ketika pengampunan diberikan dipimpin oleh Anwar Ibrahim.

Lebih penting, Anwar sendiri adalah tokoh utama politik yang selama bertahun-tahun mengkritik isu 1MDB dan memperjuangkan agenda reformasi serta antirasuah.

Maka, pengampunan Najib berlaku dalam keadaan politik yang jauh lebih kompleks. Ia berlaku ketika UMNO menjadi sebahagian daripada kerajaan perpaduan pimpinan Anwar, sementara DAP dan PKR juga berada dalam kerajaan yang sama.

Tidak menghairankan apabila keputusan itu mencetuskan persoalan politik dalam PH sendiri. DAP, misalnya, menyatakan ia menghormati kuasa Yang di-Pertuan Agong di bawah Perlembagaan Persekutuan serta prinsip Raja Berperlembagaan, tetapi pada masa sama menegaskan pendiriannya mengenai keadilan dan akauntabiliti berhubung skandal 1MDB.

Majlis Presiden PH pula menegaskan komitmen terhadap usaha membanteras rasuah dan prinsip bahawa sabitan perlu ditangani berdasarkan undang-undang serta Perlembagaan.

Anwar sendiri berkata, keputusan membolehkan Najib menjalani baki hukuman di rumah adalah kuasa Yang di-Pertuan Agong, sementara peranannya sebagai Perdana Menteri ialah memberikan nasihat berkaitan implikasi undang-undang, kestabilan negara dan kedaulatan undang-undang.

Jadi, dakwaan “ketika Anwar mendapat pengampunan, semua pihak diam, tetapi apabila Najib mendapat pengampunan semua pihak meroyan” tidak menggambarkan keseluruhan keadaan.

Yang lebih tepat ialah kedua-dua pengampunan berlaku dalam konfigurasi politik yang berbeza.

Pengampunan Anwar berlaku selepas pertukaran kerajaan dan terhadap tokoh yang merupakan sekutu politik utama kerajaan baharu.

Pengampunan Najib pula berlaku ketika kerajaan yang dipimpin Anwar mempunyai hubungan politik dengan UMNO, parti dipimpin oleh Najib sebelum ini, tetapi pada masa sama terdapat sebahagian penyokong kerajaan melihat Najib sebagai simbol kepada isu rasuah dan 1MDB.

Itulah yang menjadikan reaksi politiknya lebih rumit. Satu lagi perkara yang tidak boleh diketepikan ialah perbezaan antara “pengampunan” dan “penghapusan sabitan”.

Pengampunan diraja tidak semestinya bermaksud mahkamah telah memutuskan seseorang itu tidak bersalah. Dalam kedua-dua kes, sabitan mahkamah mempunyai sejarah perundangan tersendiri.

Dalam kes Najib, keputusan terbaharu juga secara jelas hanya memberikan ruang untuk baki hukuman dijalani di rumah, bukan pembebasan tanpa syarat. Najib masih mempunyai sabitan SRC dan masih tertakluk kepada syarat pengampunan tersebut.

Perbandingan Anwar dan Najib akhirnya membawa kepada persoalan lebih besar: adakah masyarakat dan parti politik di Malaysia menggunakan prinsip yang sama apabila berhadapan dengan pengampunan diraja, atau prinsip itu berubah mengikut siapa yang menerima pengampunan?

Jika pengampunan diraja terhadap seorang pemimpin dianggap sah dan perlu dihormati ketika pemimpin itu merupakan sekutu politik, prinsip yang sama sepatutnya turut menjadi asas apabila tokoh daripada kem politik berbeza menerima pengampunan.

Pada masa sama, menghormati kuasa pengampunan diraja tidak bermakna rakyat atau parti politik kehilangan hak untuk membahaskan implikasi moral, politik dan dasar daripada sesuatu keputusan. Dua perkara itu boleh wujud serentak.

Seseorang boleh menghormati prerogatif diraja, tetapi pada masa sama mempersoalkan dasar politik, kesan terhadap persepsi antirasuah atau cara parti-parti politik menggunakan sesuatu pengampunan untuk membina sokongan.

Begitu juga, seseorang boleh mempertahankan hak seorang banduan untuk memohon pengampunan tanpa mendakwa sabitan mahkamah terhadapnya telah terpadam.

Dalam konteks Anwar dan Najib, perbandingan yang lebih adil bukanlah siapa mendapat “pengampunan yang lebih baik”. Sebaliknya, persoalannya ialah sama ada prinsip sama digunakan secara konsisten apabila kuasa pengampunan diraja melibatkan tokoh daripada dua kem politik yang berbeza.

Kerana akhirnya, isu paling besar bukan Anwar atau Najib. Isunya ialah bagaimana sebuah negara mengamalkan Raja Berperlembagaan, demokrasi berparlimen dan kedaulatan undang-undang memahami hubungan antara keputusan mahkamah, kuasa pengampunan diraja dan kepentingan politik.

Di situlah ukuran sebenar konsistensi politik setiap parti dan setiap pemimpin. – ND

Telegram: Nasional Daily

Facebook: Nasional Daily

TikTok: NasionalDaily

Whatsapp: NasionalDaily.com

Iklan: admin@nasionaldaily.com / sales@nasionaldaily.com / 012-9222001