KOTA BHARU – Pemerintahan (Almarhum) Sultan Ibrahim Petra di Kelantan dari 21 Jun 1944 hingga 9 Julai 1960 berlangsung dalam satu tempoh paling bergolak dalam sejarah moden negeri itu.
Baginda menaiki takhta ketika Perang Dunia Kedua belum berakhir dan memerintah sehingga negara memasuki era kemerdekaan serta penstrukturan politik pasca-penjajahan.
Tempoh 16 tahun pemerintahan baginda menyaksikan perubahan besar, daripada peralihan kuasa Jepun dan British, isu Malayan Union, kebangkitan nasionalisme Melayu, ancaman komunis sepanjang darurat hinggalah pembentukan Persekutuan Tanah Melayu yang merdeka pada 1957.
Sultan Ibrahim Petra menaiki takhta Kelantan pada 21 Jun 1944, selepas kemangkatan kekanda baginda, Sultan Ismail I yang tidak meninggalkan waris lelaki.
Baginda mengambil alih pemerintahan ketika suasana politik dan pentadbiran Kelantan masih dipengaruhi kesan pendudukan Jepun. Dalam tempoh itu, Kelantan mengalami perubahan pentadbiran apabila wilayah berkenaan diletakkan di bawah pengaruh dan pentadbiran Thailand sebagai sebahagian daripada penyusunan kuasa Jepun di Asia Tenggara.
Namun, keadaan berubah pantas apabila Jepun menyerah kalah pada Ogos 1945. Selepas tamat Perang Dunia Kedua, pentadbiran Kelantan kembali kepada pihak British melalui British Military Administration (BMA). Peralihan ini bukan sekadar pertukaran pentadbiran, malah membawa cabaran besar kepada kehidupan rakyat.
Bekalan makanan, keselamatan dan pemulihan pentadbiran menjadi antara persoalan utama. Pada masa sama, pembubaran pemerintahan Jepun meninggalkan kekosongan kuasa di sesetengah kawasan dan pergerakan bekas anggota gerila Malayan People’s Anti-Japanese Army (MPAJA) turut menimbulkan kebimbangan keselamatan.
Dalam keadaan tersebut, pemerintahan Sultan Ibrahim berhadapan tugas memulihkan kestabilan negeri serta memastikan kepentingan rakyat Kelantan terus dipelihara ketika pentadbiran kolonial British disusun semula.
📍 3062 Taman Indah, Jalan Banggol, 17500 Tanah Merah, Kelantan
Perubahan yang lebih besar muncul pada 1946 apabila British memperkenalkan gagasan Malayan Union.
Sultan Ibrahim seperti Raja-Raja Melayu yang lain, menandatangani perjanjian berkaitan Malayan Union di hadapan wakil British, Sir Harold MacMichael pada penghujung 1945.
Bagaimanapun, pelaksanaan Malayan Union mencetuskan bantahan luas dalam kalangan Raja-Raja Melayu dan masyarakat Melayu. Kelantan turut menjadi antara negeri yang menyaksikan perkembangan pesat kesedaran politik Melayu.
Sultan Ibrahim mengambil bahagian dalam usaha Raja-Raja Melayu menentang pelaksanaan Malayan Union. Baginda menghadiri pertemuan Raja-Raja Melayu dan menyokong tindakan memulaukan upacara pengisytiharan Malayan Union, selain terlibat dalam penyampaian bantahan kepada kerajaan British di London.
Penentangan tersebut berlaku serentak dengan kebangkitan gerakan politik Melayu di seluruh Tanah Melayu. Gelombang bantahan akhirnya menyumbang kepada perubahan dasar British dan membawa kepada penggantian Malayan Union dengan Persekutuan Tanah Melayu pada 1948.
Penubuhan Persekutuan Tanah Melayu pada 1948 menandakan perubahan penting dalam hubungan antara negeri-negeri Melayu dengan British.
Dalam susunan baharu itu, kedudukan Raja-Raja Melayu sebagai pemerintah negeri dikekalkan dan struktur pemerintahan negeri diberikan ruang yang lebih jelas dalam kerangka persekutuan.
Di Kelantan, era Sultan Ibrahim turut menyaksikan pemantapan struktur pentadbiran negeri dan kedudukan institusi pemerintahan. Perkembangan perlembagaan negeri memperincikan hubungan antara raja, kerajaan negeri dan institusi pentadbiran, di samping memelihara kedudukan Islam serta adat istiadat Melayu.
Perubahan tersebut menjadi sebahagian daripada proses peralihan Kelantan daripada sistem pentadbiran kolonial kepada sistem pemerintahan berperlembagaan yang berkembang menjelang kemerdekaan.
Pada 1948, keadaan keselamatan Tanah Melayu kembali bergolak apabila darurat diisytiharkan susulan pemberontakan bersenjata Parti Komunis Malaya (PKM).
Kelantan tidak mengalami kemusnahan dan keganasan pada skala yang sama seperti beberapa kawasan utama di Perak atau Johor, namun kedudukannya bersempadan dengan Thailand menjadikan negeri itu mempunyai kepentingan strategik dari sudut keselamatan.
Kawasan pedalaman dan sempadan menjadi antara lokasi yang perlu diberi perhatian pihak berkuasa. Ancaman penyusupan, rangkaian gerila dan pergerakan melalui kawasan hutan menjadikan kerjasama antara pentadbiran negeri dan pihak keselamatan semakin penting.
Dalam tempoh ini, usaha menjaga keselamatan turut berjalan seiring dengan langkah meningkatkan kawalan pentadbiran di kawasan luar bandar. Program penempatan semula yang dilaksanakan di bawah Rancangan Briggs menjadi sebahagian daripada strategi British untuk memutuskan hubungan antara gerila komunis dengan sumber bekalan dan sokongan awam.
Bagi pemerintahan Sultan Ibrahim, era darurat merupakan satu lagi ujian terhadap kestabilan Kelantan ketika negeri itu sedang melalui proses pemodenan pentadbiran.
Menjelang pertengahan 1950-an, landskap politik Tanah Melayu berubah dengan semakin jelasnya tuntutan berkerajaan sendiri dan kemerdekaan.
Rundingan antara pemimpin tempatan dengan British akhirnya membawa kepada misi kemerdekaan ke London pada 1956, yang diketuai Tunku Abdul Rahman Putra Al-Haj.
Sultan Ibrahim memberikan perkenan terhadap perkembangan politik tersebut. Rundingan berkenaan membawa kepada persetujuan British untuk memberikan kemerdekaan kepada Persekutuan Tanah Melayu.
Pada tahun 1957, satu lagi perubahan besar berlaku apabila Perjanjian Persekutuan Tanah Melayu dimuktamadkan sebagai asas kepada pembentukan negara merdeka.
Sebagai pemerintah Kelantan, Sultan Ibrahim turut terlibat dalam proses perundangan dan perlembagaan yang membawa negeri itu masuk ke dalam Persekutuan Tanah Melayu yang berdaulat.
Akhirnya, pada 31 Ogos 1957, Persekutuan Tanah Melayu mencapai kemerdekaan. Kelantan menjadi salah sebuah negeri dalam negara baharu tersebut, dengan institusi kesultanan negeri terus memainkan peranan dalam sistem Raja Berperlembagaan.
Enam Belas Tahun Yang Mengubah Kelantan
Pemerintahan Sultan Ibrahim Petra berakhir pada 9 Julai 1960, selepas baginda mangkat di Istana Seri Cemerlang, Kota Bharu, pada usia 62 tahun.
Kemangkatan Sultan Ibrahim berlaku hanya beberapa tahun selepas kemerdekaan dan ketika Darurat masih belum berakhir sepenuhnya. Pemerintahan baginda dengan demikian merangkumi hampir keseluruhan fasa peralihan paling penting dalam sejarah moden Kelantan, daripada zaman perang, pengembalian kuasa British, pergolakan Malayan Union, Darurat, pembentukan Persekutuan Tanah Melayu, hinggalah kemerdekaan.
Takhta Kelantan kemudiannya diwarisi oleh putera baginda, Sultan Yahya Petra, yang pada masa berikutnya turut mencatat sejarah apabila dilantik sebagai Yang di-Pertuan Agong Malaysia yang kelima.
Warisan Sultan Ibrahim Petra tidak hanya terletak pada tempoh pemerintahan selama 16 tahun, tetapi juga pada kedudukan institusi kesultanan Kelantan yang terus bertahan melalui perubahan politik paling besar yang pernah melanda Tanah Melayu pada pertengahan abad ke-20.
Telegram: Nasional Daily
Facebook: Nasional Daily
TikTok: NasionalDaily
Whatsapp: NasionalDaily.com
Iklan: admin@nasionaldaily.com / sales@nasionaldaily.com / 012-9222001