Dari Editorial ND
RAMAI melihat sebuah produk hanya ketika ia sudah tersusun kemas di atas rak jualan atau dipaparkan di laman sesawang.
Apa yang jarang dilihat ialah perjalanan panjang di belakang tabir yang mengambil masa berbulan, malah bertahun penyelidikan, kegagalan, penambahbaikan dan pengorbanan yang akhirnya membentuk sesuatu formulasi sebelum sampai ke tangan pengguna.
Bagi Profesor Zaki Zakaria, menghasilkan sesuatu produk sebenarnya hanyalah separuh daripada perjalanan. Cabaran yang lebih besar bermula selepas produk itu siap dibangunkan.
“Ramai orang fikir apabila produk sudah siap, semuanya selesai. Hakikatnya, ketika itulah cabaran sebenar bermula,” katanya kepada NasionalDaily.
Beliau mengakui, dari sudut teknologi, dunia penyelidikan hari ini jauh lebih terbuka berbanding dahulu. Pelbagai ujian dan analisis boleh dijalankan di makmal yang mempunyai kepakaran khusus. Peralatan moden dan kemudahan saintifik banyak membantu penyelidik mendapatkan data yang lebih tepat.
Namun, menurutnya, teknologi bukanlah halangan terbesar, sebaliknya, cabaran yang paling sukar ialah memastikan hasil penyelidikan itu benar-benar sampai kepada masyarakat.
“Kalau sesuatu penyelidikan hanya berakhir di makmal atau tersimpan dalam fail, masyarakat tidak akan memperoleh manfaatnya. Kita mungkin menghabiskan bertahun-tahun membuat kajian, tetapi jika produk gagal dikomersialkan, hasil penyelidikan itu tidak sampai kepada mereka yang memerlukannya,” katanya.
Bagi beliau, proses mengkomersialkan sesuatu inovasi memerlukan kesabaran yang tidak kurang hebat berbanding proses penyelidikan itu sendiri. Ia melibatkan pembangunan produk, pembungkusan, pemasaran, pendidikan pengguna serta usaha membina keyakinan terhadap sesuatu yang masih baharu di pasaran.
Lebih menyedihkan, katanya, ada kalanya sesuatu formulasi yang dibangunkan melalui penyelidikan yang panjang gagal menembusi pasaran bukan kerana tidak berkualiti, tetapi kerana kurang mendapat perhatian atau tidak diketahui oleh masyarakat.
“Sebagai penyelidik, perkara yang paling mengecewakan bukan apabila eksperimen gagal, tetapi apabila hasil penyelidikan yang baik tidak dapat dimanfaatkan oleh orang ramai,” ujarnya.
Penyelidikan Tidak Mengenal Jalan Pintas
Profesor Zaki mengakui setiap produk yang dibangunkan mempunyai tempoh penyelidikan yang berbeza. Tiada formula yang boleh menjamin sesuatu inovasi siap dalam tempoh tertentu.
Produk pertama yang dihasilkannya mengambil masa yang agak panjang kerana hampir keseluruhan proses perlu dibangunkan dari peringkat asas.
Bermula dengan mengenal pasti bahan yang sesuai, membina formulasi, melakukan pelbagai penilaian dan memperhalusi setiap komponen sehingga beliau benar-benar berpuas hati dengan hasilnya.
Pengalaman tersebut menjadi asas penting dalam perjalanan penyelidikan seterusnya.
“Apabila kita sudah memahami sesuatu formulasi dan fungsi setiap bahan, proses membangunkan produk baharu menjadi lebih tersusun. Kita tidak lagi bermula dari kosong,” jelasnya.
Namun, pengalaman bukan bermakna jalan menjadi mudah. Setiap formulasi baharu tetap memerlukan kajian yang teliti kerana setiap bahan mempunyai sifat dan tindak balas yang berbeza.
Beliau banyak merujuk kepada hasil penyelidikan yang diterbitkan oleh universiti dan institusi penyelidikan dari dalam dan luar negara. Kajian-kajian tersebut dijadikan asas untuk memahami fungsi sesuatu bahan sebelum digabungkan secara sistematik dalam formulasi yang sedang dibangunkan.
Baginya, penyelidikan bukan sekadar bergantung kepada pengalaman sendiri, tetapi perlu disokong oleh pengetahuan saintifik yang telah dibangunkan oleh penyelidik lain.
“Ilmu itu saling melengkapi. Kita belajar daripada penyelidikan terdahulu, kemudian kita tambah baik berdasarkan keperluan semasa,” katanya.
Pendekatan inilah yang menurut beliau membantu memastikan setiap formulasi dibangunkan secara lebih tersusun, berasaskan bukti, bukannya sekadar andaian.
Herba Juga Memerlukan Sains
Satu tanggapan yang sering beliau dengar ialah semua produk berasaskan herba dianggap selamat hanya kerana ia berasal daripada alam semula jadi.
Hakikatnya, kata beliau, pandangan tersebut tidak semestinya tepat.
“Ramai beranggapan herba boleh diambil sebanyak mana pun kerana ia semula jadi. Sedangkan, setiap herba mempunyai fungsi, dos dan had penggunaannya sendiri,” katanya.
Beliau menjelaskan, terdapat herba yang sesuai digunakan untuk menyokong fungsi organ tertentu, namun pengambilan yang tidak terkawal atau formulasi tidak tepat boleh memberi kesan tidak diingini.
Atas sebab itu, proses memilih bahan mentah hanyalah langkah pertama. Yang lebih penting ialah menentukan gabungan formulasi, kadar penggunaan dan keseimbangan setiap ramuan supaya ia digunakan secara bertanggungjawab.
Menurut beliau, pendekatan tersebut membezakan penyelidikan saintifik daripada sekadar menggabungkan beberapa jenis herba tanpa penilaian yang menyeluruh.
Beliau turut menjelaskan, pendekatan berasaskan herba lazimnya tidak memberikan kesan serta-merta seperti ubat sintetik yang direka untuk mengawal simptom tertentu.
Sebaliknya, formulasi herba yang dibangunkan memberi tumpuan kepada menyokong fungsi semula jadi badan sebagai sebahagian daripada penjagaan kesihatan.
Oleh itu, perubahan yang dialami pengguna lazimnya berlaku secara berperingkat dan boleh berbeza antara seorang individu dengan individu yang lain.
“Setiap orang mempunyai keadaan kesihatan yang berbeza. Sebab itu kita tidak boleh mengharapkan semua orang akan mendapat pengalaman sama dalam tempoh yang sama,” katanya.
Keselamatan Mengatasi Segalanya
Walaupun memberi tumpuan kepada bahan-bahan semula jadi, Profesor Zaki menegaskan, aspek keselamatan tidak pernah dikompromi dalam mana-mana penyelidikannya.
Sebelum sesuatu formulasi dipasarkan, sampel akan dihantar ke makmal bagi menjalani pelbagai analisis untuk memastikan aspek kualiti dan keselamatan dipenuhi.
Antara institusi yang sering digunakan ialah SIRIM, selain makmal lain yang mempunyai kepakaran dalam bidang berkaitan.
“Bagi saya, keberkesanan sahaja tidak mencukupi. Sesuatu produk juga perlu melalui proses penilaian yang sewajarnya supaya pengguna mempunyai keyakinan terhadap aspek keselamatannya,” katanya.
Beliau percaya setiap penyelidik mempunyai tanggungjawab moral untuk memastikan produk yang dibangunkan bukan sahaja memenuhi tujuan asalnya, malah dibangunkan mengikut pendekatan yang sistematik dan bertanggungjawab.
Membina Kepercayaan Lebih Sukar Daripada Menghasilkan Produk
Cabaran terbesar yang dihadapi beliau sebenarnya bukan ketika menjalankan penyelidikan, tetapi apabila memperkenalkan produk tersebut kepada masyarakat.
Menurutnya, pasaran produk berasaskan herba dipenuhi dengan pelbagai jenama dan dakwaan, menyebabkan pengguna menjadi lebih berhati-hati sebelum membuat keputusan.
Beliau mengakui keadaan itu menjadikan proses membina keyakinan masyarakat sebagai satu tugas yang mengambil masa.
“Saya faham kenapa pengguna berhati-hati. Mereka terdedah kepada terlalu banyak maklumat dan dakwaan sehingga sukar membezakan mana satu yang benar-benar dibangunkan melalui penyelidikan,” katanya.
Atas sebab itu, beliau memilih untuk membiarkan pengalaman pengguna sendiri menjadi medium terbaik memperkenalkan hasil penyelidikannya.
Sedikit demi sedikit, pengguna yang berpuas hati mula berkongsi pengalaman mereka dengan ahli keluarga, rakan dan kenalan. Daripada satu pengguna kepada pengguna yang lain, kepercayaan mula dibina secara semula jadi.
Menurut beliau, maklum balas diterima daripada pengguna yang berkongsi pengalaman positif selepas menggunakan produk sebagai sebahagian daripada penjagaan kesihatan mereka menjadi sumber motivasi untuk beliau terus memperbaiki formulasi yang dihasilkan.
Namun begitu, beliau menegaskan, perjalanan penyelidikan tidak pernah berakhir.
Setiap maklum balas, setiap penemuan baharu dan setiap perkembangan dalam dunia sains sentiasa menjadi rujukan untuk menilai semula formulasi yang telah dibangunkan.
Baginya, penyelidikan ialah satu proses yang sentiasa berkembang, dan di sebalik setiap produk yang sampai kepada pengguna, tersimpan satu perjalanan yang panjang, iaitu perjalanan yang dibina atas kesabaran, disiplin dan keyakinan bahawa ilmu yang lahir daripada penyelidikan seharusnya memberi manfaat kepada masyarakat, bukan sekadar memenuhi rak makmal atau tersimpan di dalam jurnal ilmiah.
Kronologi Perjalanan Penyelidikan Profesor Zaki
1984
- Menamatkan pengajian di Universiti Malaya sebelum melanjutkan pengajian ke luar negara dengan tajaan UiTM.
Kerjaya Akademik
- Memulakan kerjaya sebagai pensyarah dalam bidang ekonomi.
- Mengembangkan minat terhadap penyelidikan, pertanian dan inovasi.
Permulaan Minat Penyelidikan
- Aktif menyertai pertandingan inovasi pertanian.
- Memenangi beberapa anugerah penyelidikan.
- Mengembangkan penyelidikan pertanian kepada pembangunan produk kesihatan.
Penyelidikan dan Pembangunan (R&D)
- Membeli ladang khas sebagai pusat penyelidikan.
- Menjalankan kajian terhadap pemakanan ternakan dan formulasi berasaskan herba.
- Melaburkan kira-kira RM600,000 bagi aktiviti penyelidikan dan pembangunan.
- Melaksanakan pelbagai ujian makmal bagi memastikan kualiti dan keselamatan formulasi.
Perjalanan Produk
- Bermula dengan pembungkusan yang sederhana menggunakan botol air mineral.
- Berkembang kepada sistem pengeluaran profesional menggunakan sachet dan pouch.
- Melabur dalam mesin pembungkusan sendiri bagi meningkatkan kecekapan pengeluaran.
Perkembangan Jenama
- Memperkenalkan Kendra Life dengan enam produk kesihatan berasaskan herba.
- Menubuhkan Felice Malaysia yang memfokuskan kepada produk penjagaan kesihatan haiwan.
- Memperkenalkan Sistem Ganjaran Kendra sebagai penghargaan kepada pelanggan.
Penerimaan Pasaran
- Produk mendapat sambutan daripada pengguna.
- Kehadiran digital diperkukuhkan melalui laman web rasmi serta media sosial.
Visi Masa Hadapan
- Terus menjalankan penyelidikan dan pembangunan formulasi baharu.
- Menggalakkan lebih ramai penyelidik mengkomersialkan hasil kajian.
- Menyumbang kepada pembangunan lebih banyak inovasi tempatan berasaskan penyelidikan.
Laman Web Rasmi
Kendra Life: https://www.mykendralife.com
Felice Malaysia: https://www.felicemalaysia.com
Telegram: https://t.me/nasionaldaily
Facebook: https://www.facebook.com/nasionaldaily
TikTok: https://www.tiktok.com/@nasionaldaily?_t=8kyR2clR7Mv&_r=1
Iklan: admin@nasionaldaily.com / sales@nasionaldaily.com / 012-9222001
Whatsapp: https://whatsapp.com/channel/0029Vb6P21QFnSz7JWoT560L