Oleh: Dr. Shafaai Musa
Lumut Sebagai Titik Isyarat Dasar
Lumut pada 10 Mei 2026 mungkin akan diingati bukan sekadar sebagai lokasi Permukiman Menteri Pendidikan Tinggi bersama pengurusan tertinggi Universiti Awam dan syarikat milikan universiti. Lebih daripada itu, ia wajar dibaca sebagai satu isyarat dasar yang penting dalam menstruktur semula masa depan fiskal Institusi Pendidikan Tinggi Awam.
Apabila Menteri Pendidikan Tinggi, Dato’ Seri Diraja Dr. Zambry Abd. Kadir menegaskan bahawa syarikat milikan Universiti Awam atau Holdings perlu memainkan peranan lebih strategik sebagai pemacu kelestarian kewangan IPTA, mesej tersebut tidak seharusnya dilihat sebagai kenyataan biasa. Ia merupakan seruan perubahan struktur.
Ia menyentuh secara langsung persoalan besar yang kini dihadapi oleh banyak Universiti Awam: bagaimana universiti boleh terus berdaya saing dalam keadaan keupayaan fiskal kerajaan semakin terbatas?
Realiti Fiskal Baharu Universiti Awam
Hakikatnya, Universiti Awam tidak lagi boleh bergantung sepenuhnya kepada peruntukan kerajaan seperti era sebelumnya. Kos operasi semakin meningkat. Keperluan penyelenggaraan kampus, pembangunan teknologi, kebajikan pelajar, penyelidikan, pembangunan bakat, keselamatan, utiliti dan infrastruktur akademik menuntut sumber kewangan yang lebih besar dan lebih stabil.
Dalam masa yang sama, kerajaan juga perlu menampung pelbagai komitmen nasional lain seperti kesihatan, pendidikan asas, keselamatan, subsidi dan pembangunan wilayah.
Namun, realiti ini tidak bermaksud kerajaan harus berundur daripada tanggungjawab membiayai pendidikan tinggi. Pendidikan tinggi kekal sebagai kepentingan awam. Universiti Awam tetap memikul amanah besar negara untuk melahirkan bakat, membangunkan ilmu, memperkukuh penyelidikan dan menyumbang kepada pembangunan masyarakat.
Cuma, dalam landskap fiskal baharu, universiti perlu membina keupayaan tambahan untuk menjana nilai secara lebih kreatif, tersusun dan mampan.
Holdings Sebagai Strategic Commercial Arm
Di sinilah peranan Holdings Universiti Awam menjadi semakin kritikal.
Menteri Pendidikan Tinggi menegaskan bahawa Holdings mesti berfungsi dengan matlamat utama membantu Universiti Awam menjana pendapatan, bukan sekadar bergerak sebagai entiti korporat yang terpisah.
Kenyataan ini sangat signifikan. Ia membawa maksud bahawa Holdings tidak wajar dilihat hanya sebagai syarikat sokongan, vendor dalaman atau entiti perniagaan kecil di pinggir ekosistem universiti. Sebaliknya, Holdings perlu diposisikan sebagai strategic commercial arm universiti.
Sebagai strategic commercial arm, Holdings sepatutnya membantu universiti menukar aset, kepakaran, reputasi, jaringan industri dan peluang pasaran kepada nilai fiskal yang mampan.
Universiti mempunyai banyak sumber nilai. Ia memiliki tanah, bangunan, makmal, pusat latihan, fakulti, hospital atau klinik universiti, pelajar, alumni, penyelidik, kepakaran akademik, jaringan kerajaan dan hubungan industri. Persoalannya bukan sama ada universiti mempunyai sumber atau tidak. Persoalan sebenar ialah sama ada sumber tersebut diurus, dihimpun dan distruktur sebagai satu ekosistem nilai.
Menutup Jurang Value Aggregation
Inilah jurang besar yang perlu ditutup: jurang value aggregation.
Banyak universiti kaya dengan potensi, tetapi potensi itu bergerak secara terpisah. Fakulti bergerak sendiri. Pusat tanggungjawab bergerak sendiri. Anak syarikat bergerak sendiri. Unit aset bergerak sendiri. Projek industri bergerak sendiri.
Akhirnya, nilai yang sepatutnya dihimpunkan sebagai kekuatan fiskal institusi tidak sampai kepada universiti dalam bentuk pendapatan berulang, aset produktif atau impak kewangan yang mampan.
Maka, seruan dari Lumut perlu diterjemahkan kepada perubahan cara berfikir. Universiti dan Holdings tidak boleh bergerak dalam dua dunia yang berasingan.
Universiti tidak boleh melihat Holdings sekadar sebagai kontraktor dalaman. Holdings pula tidak boleh melihat dirinya sebagai syarikat komersial yang terpisah daripada mandat akademik dan kepentingan awam universiti. Kedua-duanya mesti membentuk satu pasukan strategik.
Universiti dan Holdings Sebagai Satu Pasukan Strategik
Universiti menyediakan mandat, reputasi, aset, dasar dan ekosistem ilmu. Holdings menyediakan keupayaan pelaksanaan, disiplin komersial, struktur perniagaan, jaringan pasaran dan keupayaan mengurus projek.
Apabila kedua-duanya bergerak bersama, barulah potensi universiti dapat diterjemahkan kepada hasil yang nyata.
Dalam konteks inilah, hubungan antara Universiti Awam dan Holdings perlu disusun semula. Ia bukan hubungan pelanggan dengan vendor. Ia bukan juga hubungan pemilik dengan syarikat yang bergerak sendiri. Ia perlu menjadi hubungan strategik yang berasaskan matlamat bersama, komunikasi jelas dan disiplin pelaksanaan.
Lima Teras Halatuju Fiskal Baharu
Bagi menjayakan halatuju fiskal baharu ini, sekurang-kurangnya terdapat lima teras yang perlu diberi perhatian.
1. Menstruktur Semula Peranan Holdings
Peranan Holdings perlu distruktur semula dengan mandat yang jelas. Holdings bukan sekadar entiti operasi, tetapi instrumen strategik universiti untuk menjana pendapatan, mengurus projek komersial, membina kerjasama industri dan memperkukuh kelestarian kewangan institusi.
Mandat ini perlu diterjemahkan melalui pelan perniagaan, sasaran pendapatan, pengukuran prestasi dan pelaporan yang jelas kepada Lembaga.
2. Menggerakkan Aset Universiti Secara Produktif
Aset universiti perlu digerakkan secara produktif. Tanah, bangunan, ruang komersial, makmal, kemudahan sukan, pusat latihan, klinik, hospital pengajar dan infrastruktur kampus tidak harus dilihat semata-mata sebagai kos penyelenggaraan.
Sebahagiannya boleh distruktur melalui pajakan jangka panjang, concession, build-operate-transfer, revenue sharing, joint venture, wakaf produktif atau model zero capex dan zero maintenance yang sesuai.
Namun, semua ini mesti dilakukan tanpa menggadaikan kepentingan awam universiti.
3. Membina Pendapatan Berulang
Universiti Awam perlu membina pendapatan berulang. Pendapatan one-off tidak mencukupi untuk menjamin kelestarian.
Fokus baharu perlu diberikan kepada recurring income melalui bidang seperti latihan profesional, pendidikan eksekutif, perkhidmatan kesihatan, kampus pintar, teknologi digital, data centre, agro makanan, perkhidmatan makmal, sewaan berstruktur, wakaf produktif, social finance dan kerjasama industri berasaskan hasil.
4. Menjadikan Kerjasama Industri Lebih Berhasil
Kerjasama industri perlu diterjemahkan kepada hasil sebenar. Terlalu banyak MoU ditandatangani tetapi tidak berkembang menjadi projek yang menghasilkan nilai.
Dalam hal ini, Holdings boleh menjadi platform pelaksanaan yang lebih lincah. MoU perlu diterjemahkan kepada projek. Projek perlu diterjemahkan kepada pembiayaan. Pembiayaan perlu diterjemahkan kepada pelaksanaan. Pelaksanaan perlu diterjemahkan kepada hasil dan impak.
5. Memperkukuh Governance dan Accountability
Tadbir urus mesti diperkukuh. Penjanaan pendapatan tidak boleh menjadi alasan untuk melonggarkan governance. Sebaliknya, semakin tinggi aktiviti komersial, semakin penting disiplin tadbir urus.
Universiti memerlukan authority matrix, reserved matters, audit trail, risk assessment, pelaporan prestasi, polisi konflik kepentingan dan pengawasan Lembaga yang berkesan.
Holdings mesti diberi ruang untuk bergerak secara komersial, tetapi dalam kerangka akauntabiliti yang jelas.
Menggerakkan Pengalaman Korporat dan Kepimpinan Industri
Dalam konteks ini, pengalaman tokoh korporat, bekas penjawat awam kanan dan pemimpin industri yang menerajui Lembaga Pengarah Universiti serta Holdings merupakan aset besar.
Nilai mereka bukan hanya pada kehadiran dalam mesyuarat, tetapi pada keupayaan membantu universiti membaca pasaran, menilai risiko, membuka jaringan industri, menstruktur projek dan mempercepat pelaksanaan.
Ini selari dengan semangat permukiman di Lumut yang menghimpunkan kepimpinan Universiti Awam, LPU dan Holdings. Platform sebegini perlu diteruskan sebagai ruang tahunan untuk menyemak kemajuan, memperkukuh hubungan strategik dan memastikan agenda kelestarian fiskal tidak tinggal sebagai slogan.
Dari Seruan Dasar kepada Reformasi Pelaksanaan
Akhirnya, isyarat dasar dari Lumut perlu diterjemahkan kepada tindakan. Universiti Awam tidak boleh hanya menunggu peruntukan. Holdings pula tidak boleh hanya wujud sebagai entiti sampingan. Kedua-duanya mesti bergerak sebagai satu pasukan strategik.
Masa depan fiskal Universiti Awam tidak lagi boleh ditentukan semata-mata oleh jumlah peruntukan tahunan. Ia juga akan ditentukan oleh keupayaan universiti menghimpun aset, ilmu, jaringan, reputasi dan peluang pasaran menjadi nilai yang mampan.
Inilah cabaran sebenar pasca-Lumut. Bukan sekadar menerima seruan Menteri Pendidikan Tinggi, tetapi menterjemahkannya kepada reformasi pelaksanaan.
Jika dilakukan dengan berani, berdisiplin dan berintegriti, Holdings Universiti Awam boleh menjadi enjin fiskal baharu yang membantu IPTA berdiri lebih kukuh, lebih mandiri dan lebih bersedia menghadapi masa depan.
Dr. Shafaai Musa ialah Ketua Pegawai Operasi USIM Holdings Sdn. Bhd. Beliau pernah mempengerusikan Jawatankuasa Pemandu penubuhan Commerce Takaful Berhad, yang kemudiannya melalui penstrukturan korporat menjadi CIMB Aviva Takaful Berhad, dan kini dikenali sebagai Sun Life Malaysia Takaful Berhad.
Telegram: https://t.me/nasionaldaily
Facebook: https://www.facebook.com/nasionaldaily
TikTok: https://www.tiktok.com/@nasionaldaily?_t=8kyR2clR7Mv&_r=1
Iklan: admin@nasionaldaily.com / sales@nasionaldaily.com / 012-9222001
Whatsapp: https://whatsapp.com/channel/0029Vb6P21QFnSz7JWoT560L