Dari Meja Editorial ND
PERISTIWA di Istana Besar Seri Menanti, Negeri Sembilan semalam (Rabu 14 Oktober 2026) bukan sekadar istiadat mengiktiraf seorang pemimpin adat baharu.
Ia berlangsung ketika kedudukan Undang Luak Jelebu masih menjadi pertikaian antara pihak yang menyokong proses pengisian jawatan itu dengan pihak yang mempersoalkan kesahihannya mengikut adat.
Dalam istiadat berkenaan, Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan, Tuanku Muhriz Tuanku Munawir berkenan menzahirkan Datuk Azrin Khairi sebagai Undang Luak Jelebu ke-17, dengan gelaran Datuk Mendika Menteri Akhirulzaman.
Namun, pada hari yang sama, Lembaga Adat Luak Jelebu mengeluarkan kenyataan membantah proses pemilihan dan penzahiran tersebut.
Untuk memahami mengapa perkara ini menjadi isu besar, pembaca perlu mengetahui perbezaan antara pemilihan menurut adat, pengisytiharan seseorang sebagai Undang dan istiadat penzahiran di hadapan Yang di-Pertuan Besar.
Ketiga-tiganya berkait rapat, tetapi tidak semestinya membawa maksud yang sama dari sudut proses dan pertikaian yang sedang berlaku.
Istiadat yang berlangsung di Balairung Seri, Istana Besar Seri Menanti itu menyaksikan Azrin, 51, menghadap Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan sebelum dizahirkan sebagai Undang Luak Jelebu ke-17.
📍 3062 Taman Indah, Jalan Banggol, 17500 Tanah Merah, Kelantan
Beliau hadir bersama isterinya, Datin Norazizan Mamat dalam rombongan lebih 200 orang yang diiringi paluan rebana dan kompang.
Azrin kemudiannya menjunjung duli dan melafazkan sembah taat setia kepada Tuanku Muhriz sebelum menerima penzahiran dengan gelaran Datuk Mendika Menteri Akhirulzaman.
Istiadat itu turut dihadiri Tunku Ampuan Besar Negeri Sembilan, Tuanku Aishah Rohani Tengku Besar Mahmud; Tunku Besar Seri Menanti, Tunku Ali Redhauddin Tuanku Muhriz; dan Tunku Panglima Besar, Tunku Zain Al-‘Abidin; selain Setiausaha Kerajaan Negeri, Datuk Mohd Zafir Ibrahim serta ketua-ketua jabatan kerajaan negeri.
Dalam titahnya, Tuanku Muhriz menegaskan kepimpinan adat perlu dilaksanakan berlandaskan Adat Perpatih, Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan dan peraturan adat yang berkuat kuasa di Jelebu.
Baginda turut mengingatkan sebarang perselisihan hendaklah diselesaikan secara adil, matang dan berhemah, manakala kepentingan anak buah perlu menjadi keutamaan.
Baginda juga menyentuh pertikaian yang timbul sejak beberapa bulan lalu, dengan menegaskan adat tidak boleh dipertahankan melalui tindakan yang melanggar aturan adat itu sendiri.
Menurut baginda, tindakan sedemikian berisiko menjejaskan kewibawaan institusi adat dan istana, selain menghakis kepercayaan rakyat serta menggugat kestabilan negeri.
Untuk memahami bantahan itu, kita perlu kembali kepada perkembangan pada 2023, apabila kedudukan Undang Luak Jelebu ke-16, Datuk Maarof Mat Rashad dipertikaikan.
Menurut Dewan Keadilan dan Undang (DKU) Negeri Sembilan, Maarof telah terlucut daripada jawatan berkuat kuasa 31 Mei 2023 susulan keputusan waris adat Luak Jelebu.
Pada 31 Julai 2026, DKU memaklumkan pihaknya menerima pendirian berhubung pelucutan tersebut dan menganggap jawatan Undang Luak Jelebu kosong berdasarkan Perkara 15(1) Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959.
Bagaimanapun, proses memilih pengganti tidak berjalan tanpa bantahan. Pada 28 Ogos 2026, Azrin diumumkan sebagai Undang Luak Jelebu ke-17 dalam satu majlis di Kampung Mengkan, Kuala Klawang.
Pengisytiharan itu dibuat oleh Ismail Mohd Zin, yang mengaku sebagai pemangku Undang dengan gelaran Dato’ Menteri Sah Mangku Alam Raja Sehari.
Majlis tersebut dibantah sekumpulan Dato’ Lembaga Luak Jelebu yang mendakwa Undang yang sah masih ada dan mempersoalkan kedudukan individu yang mengisytiharkan Azrin. Walaupun bantahan dikemukakan, majlis berkenaan diteruskan.
Pada 14 Oktober, Lembaga Adat Luak Jelebu sekali lagi mempertikaikan proses berkenaan, termasuk istiadat penzahiran di istana.
Dalam kenyataan medianya, lembaga itu mendakwa pemilihan Azrin tidak mematuhi aturan adat dan tidak mendapat penglibatan, rujukan atau persetujuan majoriti penyandang gelaran Dato’ Lembaga Adat yang dianggap sah oleh pihak berkenaan.
Lembaga itu turut mendakwa proses tersebut bercanggah dengan aturan pewarisan, Adat Perpatih dan garis panduan pertabalan Undang Luak Jelebu. Ia memaklumkan laporan polis telah dibuat pada 12 Oktober bagi membantah penganjuran istiadat tersebut.
Semua perkara itu adalah pendirian dan dakwaan pihak yang membantah, bukannya keputusan muktamad mahkamah yang mengesahkan dakwaan berkenaan.
Di sinilah perkara yang sering mengelirukan orang ramai. Dalam bahasa mudah, penzahiran ialah istiadat rasmi yang memperlihatkan atau mengesahkan penerimaan terhadap seseorang sebagai pemegang kedudukan adat di hadapan Yang di-Pertuan Besar. Dalam kes ini, istiadat tersebut menyusuli pengisytiharan Azrin di Jelebu pada Ogos lalu.
Oleh itu, penzahiran bukan sekadar menukar perkataan “pelantikan” kepada istilah yang lebih istana. Ia merupakan sebahagian daripada tatacara adat dan hubungan antara kepimpinan luak dengan institusi Yang di-Pertuan Besar. Namun, kewujudan istiadat itu juga tidak dengan sendirinya menghapuskan semua pertikaian tentang proses pemilihan yang mendahuluinya.
Persoalan utama dibangkitkan pihak yang membantah bukan semata-mata sama ada istiadat itu berlangsung, tetapi sama ada proses pemilihan yang membawa Azrin ke istana telah memenuhi semua syarat adat yang berkenaan.
Sebaliknya, pihak istana telah menerima penzahiran Azrin sebagai Undang Luak Jelebu ke-17, manakala DKU sebelum ini menganggap jawatan itu kosong selepas pelucutan Maarof. Kedua-dua perkembangan ini perlu difahami bersama untuk melihat asas kepada pertikaian yang masih berlaku.
Negeri Sembilan mempunyai sistem pemerintahan beraja yang mempunyai hubungan rapat dengan Adat Perpatih. Undang Luak bukan sekadar gelaran tradisional, sebaliknya pemimpin adat yang mempunyai kedudukan penting dalam struktur pemerintahan negeri.
Undang Yang Empat merujuk kepada empat pemimpin luak, iaitu Undang Luak Sungai Ujong, Jelebu, Johol dan Rembau. Institusi ini mempunyai peranan tersendiri dalam sistem adat dan pemilihan Yang di-Pertuan Besar menurut aturan yang ditetapkan.
Pada masa sama, struktur adat turut merangkumi Lembaga, Ibu Soko, Buapak dan anak buah, yang masing-masing mempunyai fungsi dalam pewarisan serta pentadbiran adat.
Sebab itulah persoalan mengenai kesahihan seseorang Undang bukan isu kecil yang hanya melibatkan gelaran atau upacara. Ia menyentuh keabsahan proses adat, hubungan antara institusi luak dengan istana serta keyakinan masyarakat terhadap sistem yang diwarisi turun-temurun.
Buat masa ini, perkembangan pada 14 Oktober menunjukkan istiadat penzahiran Azrin telah berlangsung dan beliau diterima oleh Yang di-Pertuan Besar sebagai Undang Luak Jelebu ke-17.
Pada masa sama, bantahan Lembaga Adat Luak Jelebu menunjukkan penerimaan itu belum menamatkan pertikaian mengenai kesahihan proses pemilihannya.
Perlu juga dibezakan antara pertikaian mengenai jawatan Undang Luak Jelebu dengan pertikaian lain yang melibatkan institusi diraja Negeri Sembilan. Kedua-duanya berkait dengan persoalan adat dan undang-undang, tetapi tidak wajar dianggap sebagai satu perkara yang sama tanpa melihat asas serta proses masing-masing.
Penyelesaian berkekalan memerlukan penjelasan tuntas mengenai aturan pemilihan, pihak mempunyai kuasa menurut adat dan kedudukan undang-undang berkaitan.
Jika terdapat prosiding mahkamah atau proses rasmi yang masih berjalan, hasilnya perlu ditunggu sebelum sesuatu dakwaan mengenai kesahihan itu dianggap telah diputuskan secara muktamad.
Akhirnya, peristiwa di Seri Menanti bukan hanya mengenai siapa yang memakai gelaran Undang Luak Jelebu ke-17. Ia menguji keupayaan institusi adat dan pemerintahan negeri menyelesaikan pertikaian dengan berpegang pada aturan yang sah, sambil memastikan maruah institusi diraja, keharmonian masyarakat dan kelangsungan Adat Perpatih terus terpelihara.
Dalam isu ini, satu perkara wajar difahami oleh orang ramai: istiadat telah berlangsung, tetapi persoalan mengenai bantahan terhadap proses pemilihan tidak boleh dianggap selesai hanya kerana upacara rasmi sudah disempurnakan. – ND
Telegram: Nasional Daily
Facebook: Nasional Daily
TikTok: NasionalDaily
Whatsapp: NasionalDaily.com
Iklan: admin@nasionaldaily.com / sales@nasionaldaily.com / 012-9222001