Dari Meja Editorial ND
DESAKAN supaya Datuk Seri Ahmad Zahid Hamidi didakwa semula dalam kes dana Yayasan Akalbudi membuka semula perdebatan mengenai hubungan antara kuasa pendakwaan, kebebasan institusi undang-undang dan tuntutan akauntabiliti dalam kalangan pemimpin politik.
Persoalan perlu diberikan perhatian bukan sekadar sama ada seseorang pemimpin wajar berdepan pertuduhan, tetapi juga sama ada terdapat asas undang-undang membolehkan pendakwaan diteruskan selepas pihak berkuasa membuat keputusan sebaliknya.
Isu ini menjadi lebih rumit apabila desakan politik bertembung dengan keputusan Jabatan Peguam Negara (AGC) yang pada 8 Januari lalu mengumumkan tiada tindakan lanjut atau No Further Action (NFA) terhadap kes membabitkan 47 pertuduhan terhadap Ahmad Zahid.
Keputusan itu dibuat selepas siasatan tambahan oleh Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM) serta penelitian terhadap bahan dan keterangan baharu. AGC menyatakan bukti yang ada tidak mencukupi untuk meneruskan pendakwaan.
Peguam Negara, Tan Sri Mohd Dusuki Mokhtar kemudian menjelaskan, keputusan berkenaan dibuat selepas enam representasi dikemukakan pihak Ahmad Zahid diteliti, selain mengambil kira hasil siasatan lanjut dan beliau turut menyatakan kes itu telah diselesaikan secara muktamad melalui keputusan NFA berkenaan.
Perkembangan ini menimbulkan satu persoalan asas: jika pihak yang diberi kuasa oleh Perlembagaan telah menilai semula bukti dan memutuskan untuk tidak meneruskan kes, atas dasar apakah desakan mendakwa semula itu hendak dilaksanakan?
Persoalan itu tidak bermaksud keputusan AGC mesti terlepas daripada penelitian awam. Sebaliknya, ia menuntut supaya setiap kritikan terhadap keputusan pendakwaan dikemukakan dengan alasan yang jelas, berasaskan fakta dan tidak sekadar digerakkan oleh pertimbangan politik.
📍 3062 Taman Indah, Jalan Banggol, 17500 Tanah Merah, Kelantan
Perkara 145(3) Perlembagaan Persekutuan memperuntukkan kuasa kepada Peguam Negara untuk memulakan, menjalankan atau memberhentikan prosiding bagi sesuatu kesalahan, tertakluk kepada pengecualian ditetapkan oleh Perlembagaan. Peruntukan ini meletakkan keputusan pendakwaan dalam ruang kuasa perlembagaan, bukan di tangan mana-mana parti politik.
Justeru, DAP atau mana-mana parti lain mempunyai hak untuk menyuarakan pandangan, mempersoalkan keputusan kerajaan dan menuntut penjelasan mengenai pengendalian kes berprofil tinggi.
Dalam sebuah negara demokrasi, kritikan terhadap institusi awam adalah sebahagian daripada proses semak dan imbang. Namun, hak mengkritik tidak sama dengan kuasa menentukan keputusan pendakwaan.
Sesuatu parti boleh mendesak supaya siasatan dilakukan, mengemukakan persoalan mengenai bukti atau meminta penjelasan daripada pihak berkuasa. Keputusan undang-undang tetap perlu dibuat oleh institusi yang mempunyai bidang kuasa, berdasarkan bukti serta peruntukan yang terpakai.
Prinsip ini juga perlu diterapkan secara konsisten. Jika kebebasan Peguam Negara dipertahankan ketika keputusan pendakwaan memihak kepada seseorang pemimpin, prinsip yang sama tidak sepatutnya diketepikan hanya kerana keputusan itu tidak disenangi oleh pihak politik tertentu.
Kes Ahmad Zahid perlu dilihat bermula daripada keputusan Mahkamah Tinggi Kuala Lumpur pada 4 September 2023, apabila beliau dilepaskan tanpa dibebaskan atau discharge not amounting to an acquittal (DNAA) daripada 47 pertuduhan berkaitan dana Yayasan Akalbudi.
Pada ketika itu, pihak pendakwaan memohon supaya prosiding tidak diteruskan bagi membolehkan siasatan tambahan dilakukan. Mahkamah membenarkan permohonan tersebut selepas mendengar alasan pihak pendakwaan.
Penting untuk difahami, DNAA bukan pembebasan penuh daripada pertuduhan. Ia membolehkan seseorang tertuduh dilepaskan tanpa keputusan muktamad yang membebaskannya daripada pertuduhan, dan pendakwaan semula pada prinsipnya boleh berlaku tertakluk kepada undang-undang serta keadaan kes.
Oleh itu, keputusan pada September 2023 tidak boleh ditafsirkan seolah mahkamah telah memutuskan Ahmad Zahid tidak bersalah terhadap semua pertuduhan. Pada masa sama, keputusan DNAA juga tidak boleh dijadikan alasan untuk menganggap beliau bersalah secara automatik.
Kedua-dua perkara itu perlu dibezakan. Dalam sistem keadilan jenayah, pertuduhan ialah dakwaan yang perlu dibuktikan melalui proses undang-undang, manakala keputusan mahkamah dan tindakan pendakwaan perlu dinilai berdasarkan kedudukan sebenar kes pada setiap peringkat.
Perkembangan paling penting ialah keputusan AGC pada 8 Januari 2026 untuk mengklasifikasikan kes berkenaan sebagai NFA selepas siasatan tambahan SPRM. Penelitian itu merangkumi persoalan mengenai sumber dana, kaedah pemerolehan serta penggunaan wang yang dikaitkan dengan Yayasan Akalbudi.
Menurut AGC, bahan dan keterangan yang diteliti tidak memberikan asas mencukupi untuk meneruskan pendakwaan. Peguam Negara kemudian menjelaskan keputusan itu dibuat selepas penelitian menyeluruh terhadap fakta, bukti dan merit undang-undang, bukannya secara sewenang-wenangnya.
Perkembangan ini perlu menjadi titik utama dalam perbahasan semasa. Desakan untuk mendakwa semula tidak boleh dibincangkan seolah keputusan NFA tidak pernah dibuat atau siasatan tambahan tidak pernah dijalankan.
Bagaimanapun, keputusan NFA juga tidak bermaksud semua persoalan awam mengenai pengendalian kes itu secara automatik terjawab. Masyarakat masih boleh meminta penjelasan yang munasabah mengenai proses dan alasan keputusan itu, terutama kerana kes berkenaan melibatkan seorang pemimpin kanan kerajaan.
Ketelusan dan kebebasan pendakwaan bukan dua perkara yang bercanggah. Malah, kedua-duanya diperlukan bagi memastikan orang ramai memahami bagaimana keputusan penting dibuat tanpa campur tangan politik yang tidak wajar.
Dalam konteks ini, pihak yang mahu keputusan pendakwaan dinilai semula perlu mengemukakan persoalan khusus: adakah terdapat bukti baharu, kecacatan dalam proses atau asas undang-undang yang membolehkan keputusan terdahulu dicabar? Jawapan kepada persoalan tersebut lebih bermakna berbanding desakan umum yang tidak menjelaskan bagaimana pendakwaan boleh diteruskan.
Satu lagi perkara yang perlu difahami ialah hak seseorang tertuduh untuk mengemukakan representasi kepada Jabatan Peguam Negara. Representasi merupakan saluran yang membolehkan pihak pembelaan mengemukakan hujah mengenai fakta, bukti dan isu undang-undang yang difikirkan relevan untuk dipertimbangkan oleh pihak pendakwaan.
Dalam kes Ahmad Zahid, Peguam Negara menyatakan enam representasi telah diteliti sebelum keputusan NFA dibuat. Penelitian itu turut diikuti siasatan tambahan SPRM.
Penggunaan saluran tersebut tidak seharusnya dianggap sebagai sesuatu yang salah hanya kerana ia digunakan oleh seorang pemimpin politik. Hak untuk mengemukakan representasi perlu tersedia mengikut undang-undang kepada tertuduh tanpa mengira kedudukan, pangkat atau pengaruh mereka.
Namun, penerimaan representasi juga tidak bermakna setiap hujah pembelaan mesti diterima. Pihak pendakwaan perlu menilai meritnya secara bebas, berdasarkan bahan yang tersedia dan kepentingan keadilan.
Atas sebab itu, persoalan sebenar bukan sama ada Ahmad Zahid berhak mengemukakan representasi, tetapi sama ada penelitian dilakukan oleh pihak berkuasa memenuhi keperluan undang-undang dan boleh dipertanggungjawabkan kepada masyarakat.
Dalam kes berprofil tinggi, perbahasan undang-undang mudah berubah menjadi pertarungan naratif politik. Satu pihak mungkin melihat keputusan NFA sebagai penamatan yang sah terhadap kes yang tidak lagi mempunyai asas pendakwaan mencukupi, manakala pihak lain mungkin mempersoalkan sama ada keputusan itu menjejaskan usaha membanteras rasuah.
Kebimbangan terhadap integriti institusi dan kemungkinan layanan berbeza kepada pemimpin politik wajar dibincangkan. Namun, kebimbangan itu perlu disokong oleh fakta yang boleh diuji, bukannya dijadikan kesimpulan sebelum bukti diperiksa.
Perbandingan dengan kes pemimpin politik lain, termasuk kes pembelian banglo yang melibatkan Lim Guan Eng pada 2018, kadangkala digunakan untuk menunjukkan representasi pembelaan dan keputusan pihak pendakwaan bukan perkara luar biasa dalam sistem perundangan.
Namun, perbandingan seperti ini perlu dibuat dengan berhati-hati. Fakta kes, pertuduhan, keterangan dan keputusan mahkamah boleh berbeza. Hakikat bahawa suatu kes melibatkan penarikan balik pertuduhan atau permohonan DNAA tidak bermaksud semua kes lain mesti berakhir dengan keputusan sama.
Prinsip yang lebih penting ialah piawaian undang-undang perlu diterapkan secara konsisten. Jika sesuatu keputusan pendakwaan dipersoalkan, penelitian hendaklah tertumpu kepada alasan dan bukti bagi kes berkenaan, bukan semata-mata kepada parti atau individu yang terlibat.
Dengan pendekatan itu, perbandingan antara kes boleh membantu menjelaskan prinsip undang-undang, tetapi tidak boleh menggantikan penilaian terhadap fakta khusus setiap kes.
Telegram: Nasional Daily
Facebook: Nasional Daily
TikTok: NasionalDaily
Whatsapp: NasionalDaily.com
Iklan: admin@nasionaldaily.com / sales@nasionaldaily.com / 012-9222001