Oleh: Dr. Shafaai Musa
MALAYSIA sebenarnya memiliki satu aset kepimpinan yang jarang diberi perhatian dalam ekosistem universiti awam negara. Di bawah Majlis Syarikat Induk IPTA Malaysia (MSIM), terdapat 20 syarikat holdings universiti awam, masing-masing diterajui oleh seorang Ketua Pegawai Eksekutif.
Ini bermakna Malaysia mempunyai sekumpulan pemimpin korporat yang secara kolektif memegang tanggungjawab untuk menggerakkan agenda komersialisasi universiti, pembangunan aset kampus dan penjanaan pendapatan institusi pengajian tinggi awam.
Jika dilihat secara strategik, kumpulan ini sebenarnya boleh menjadi barisan kepimpinan transformasi universiti Malaysia – sekiranya potensi tersebut digerakkan melalui agenda bersama yang jelas.
Holdings Universiti: Enjin Komersial IPTA
Di seluruh dunia, universiti semakin bergerak ke arah model entrepreneurial university. Universiti tidak lagi bergantung sepenuhnya kepada peruntukan kerajaan. Sebaliknya, universiti membina sumber pendapatan melalui:
- pembangunan aset
- kerjasama industri
- penyelidikan yang dikomersialkan
- projek pembangunan strategik
Di Malaysia, peranan ini dipikul oleh syarikat holdings universiti. Holdings berfungsi sebagai:
- platform komersial universiti
- pemudah cara pelaburan
- pelaksana projek strategik
- penjana pendapatan tambahan kepada universiti
Namun, potensi ini hanya boleh direalisasikan jika terdapat sinergi strategik antara universiti dan syarikat holdings mereka.
MSIM Sebagai Platform Transformasi Bersama
Tahun 2026 boleh menjadi titik permulaan baharu bagi MSIM. Jika digerakkan dengan visi yang jelas, MSIM boleh menjadi platform transformasi bersama bagi semua syarikat holdings IPTA.
Dengan 20 CEO yang memimpin entiti masing-masing, MSIM boleh menjadi:
- pusat perkongsian strategi
- platform kolaborasi projek antara universiti
- ruang pembangunan model perniagaan universiti
- pemangkin standard tadbir urus dan prestasi
Transformasi seperti ini memerlukan agenda jangka panjang yang jelas.
Agenda Transformasi MSIM 2026–2035
Transformasi holdings universiti perlu dilihat sebagai agenda strategik satu dekad. Jika dimulakan pada tahun 2026, generasi CEO MSIM hari ini boleh menjadi cohort kepimpinan yang akan “graduate” pada tahun 2035 dengan legasi transformasi universiti masing-masing.
Tempoh sepuluh tahun ini memberi ruang untuk:
- membina model perniagaan yang mampan
- memperkukuh kedudukan kewangan holdings universiti
- membangunkan aset universiti secara sistematik
- mewujudkan aliran pendapatan berulang kepada universiti
Dalam tempoh ini, MSIM boleh menjadi platform kepimpinan kolektif yang mengubah landskap pengurusan universiti awam di Malaysia.
Fokus Permulaan: Integrated Facilities Management System (IFMS)
Sebagai langkah awal yang praktikal, MSIM boleh memulakan transformasi dengan satu agenda yang jelas: Integrated Facilities Management System (IFMS) universiti. Universiti awam mempunyai aset fizikal yang sangat besar:
- kampus
- bangunan akademik
- kolej kediaman
- hospital universiti
- kemudahan sukan
- utiliti dan infrastruktur
Pengurusan fasiliti ini melibatkan kos operasi yang besar setiap tahun. Melalui model IFMS yang terancang:
- syarikat holdings boleh menjadi operator pengurusan fasiliti universiti
- universiti mendapat pengurusan yang lebih profesional dan cekap
- holdings memperoleh aliran pendapatan berulang yang stabil
Pendekatan ini boleh dilaksanakan melalui persaingan terhormat, di mana universiti memberi peluang kepada holdings untuk menyertai tender bersama pemain industri yang lain.
Kontrak diberikan kepada pihak yang menawarkan nilai terbaik dari segi kos, kecekapan operasi dan kualiti perkhidmatan.
Red Book: Reformasi Procurement Universiti
Transformasi seperti ini memerlukan satu asas penting: reformasi procurement universiti.
Banyak organisasi besar, termasuk universiti awam, masih berhadapan dengan procurement yang bersifat fragmented dan ditenderkan secara berasingan.
Keadaan ini sering menyebabkan:
- kontrak vendor bertindih
- skala ekonomi tidak dimanfaatkan
- proses procurement yang lambat
- kos operasi yang lebih tinggi
Di sinilah Red Book – Procurement Guidelines & Best Practices yang diperkenalkan dalam Program Transformasi GLC Malaysia boleh menjadi rujukan penting. Red Book menegaskan bahawa procurement bukan sekadar fungsi pentadbiran, tetapi satu alat strategik untuk mencipta nilai kepada organisasi.
Kajian terhadap GLC utama Malaysia menunjukkan bahawa perbelanjaan procurement boleh mencecah kira-kira 50% daripada hasil organisasi, menjadikannya faktor kritikal dalam prestasi kewangan. Melalui pelaksanaan amalan procurement terbaik seperti:
- strategic sourcing
- konsolidasi pembelian
- pengurangan bilangan vendor
- penggunaan e-procurement
- standardisasi spesifikasi
Organisasi mampu mencapai penjimatan kos yang signifikan.
Sebagai contoh, Telekom Malaysia melaksanakan transformasi procurement dengan mengurangkan bilangan vendor bagi menggabungkan permintaan pembelian dan mencapai skala ekonomi. Hasilnya, syarikat tersebut berjaya menjimatkan kira-kira RM130 juta atau sekitar 20% daripada nilai pembelian pada tahun 2005.
Ini menunjukkan reformasi procurement boleh memberi impak kewangan yang sangat besar kepada organisasi.
Procurement Sebagai Platform Pembangunan Vendor
Red Book juga menekankan bahawa procurement bukan sekadar proses membeli barangan atau perkhidmatan.
Ia juga merupakan instrumen pembangunan ekonomi nasional.
Melalui pendekatan procurement yang strategik, organisasi boleh:
- membangunkan vendor tempatan
- meningkatkan penyertaan vendor Bumiputera
- membina rantaian bekalan domestik yang lebih kukuh
Program Vendor Development Programme (VDP) bertujuan membantu vendor tempatan meningkatkan keupayaan mereka supaya mampu bersaing dalam rantaian bekalan industri.
Dalam konteks universiti, syarikat holdings boleh memainkan peranan penting sebagai platform pembangunan vendor universiti.
Melalui projek seperti IFMS, holdings universiti boleh:
- membangunkan vendor tempatan dalam sektor perkhidmatan
- melatih vendor kecil menjadi kontraktor yang lebih kompetitif
- membina ekosistem ekonomi di sekitar universiti
Pendekatan ini menjadikan procurement universiti bukan sekadar proses pentadbiran, tetapi strategi pembangunan ekonomi universiti dan masyarakat sekitarnya.
Persaingan Terhormat: Bagaimana Holdings Universiti Boleh Menang
Pendekatan yang dicadangkan melalui MSIM bukanlah untuk memberikan kontrak universiti secara automatik kepada syarikat holdings.
Sebaliknya, ia membuka ruang kepada persaingan yang lebih profesional dan telus.
Syarikat holdings universiti tetap perlu bersaing dengan pemain industri yang lain dalam proses tender.
Namun melalui transformasi ini, syarikat holdings mempunyai beberapa kelebihan semula jadi yang boleh menjadikan mereka pesaing yang kuat.
Pertama, mereka mempunyai pemahaman mendalam tentang operasi universiti, termasuk keperluan akademik, keperluan pelajar dan pengurusan fasiliti kampus.
Kedua, melalui pendekatan Red Book, holdings boleh membina rangkaian vendor tempatan yang lebih tersusun dan kompetitif melalui program pembangunan vendor.
Ketiga, dengan pengurusan procurement yang lebih strategik, holdings boleh menyatukan pelbagai kontrak perkhidmatan kampus ke dalam satu model pengurusan fasiliti yang lebih cekap dan menjimatkan kos.
Dalam keadaan ini, jika syarikat holdings mampu menawarkan:
- kos yang lebih kompetitif
- pengurusan yang lebih cekap
- pembangunan vendor tempatan
- pemahaman yang lebih baik terhadap ekosistem universiti
maka kemenangan mereka dalam tender bukanlah hasil keistimewaan institusi, tetapi hasil keupayaan yang dibina melalui transformasi organisasi.
Inilah yang boleh digambarkan sebagai persaingan terhormat — sebuah sistem di mana syarikat holdings universiti bukan menang kerana kedudukan mereka, tetapi kerana mereka menjadi pemain yang benar-benar kompetitif dalam pasaran.
Penutup
Universiti awam Malaysia membelanjakan ratusan juta ringgit setiap tahun untuk operasi kampus, termasuk penyelenggaraan fasiliti, utiliti, keselamatan dan pelbagai perkhidmatan sokongan.
Dengan disiplin procurement yang berasaskan prinsip Red Book, sebahagian daripada perbelanjaan ini boleh ditukar daripada sekadar kos operasi kepada penjimatan strategik, pembangunan vendor dan peluang ekonomi baharu.
Dalam konteks ini, MSIM dengan 20 CEO holdings IPTA mempunyai peluang besar untuk memimpin perubahan ini secara kolektif.
Jika digerakkan dengan visi yang jelas, generasi kepimpinan MSIM hari ini bukan sekadar pengurus syarikat — mereka boleh menjadi pemacu transformasi universiti Malaysia untuk dekad akan datang.
Tahun 2026 boleh menjadi titik permulaan. Menjelang 2035, IPTA Malaysia boleh melihat kembali dekad ini sebagai permulaan sebenar transformasi holdings universiti.
Dr. Shafaai Musa ialah Ketua Pegawai Operasi USIM Holdings Sdn. Bhd. Beliau pernah mempengerusikan Jawatankuasa Pemandu penubuhan Commerce Takaful Berhad, yang kemudiannya melalui penstrukturan korporat menjadi CIMB Aviva Takaful Berhad dan kini dikenali sebagai Sun Life Malaysia Takaful Berhad.
Telegram: https://t.me/nasionaldaily
Facebook: https://www.facebook.com/nasionaldaily
TikTok: https://www.tiktok.com/@nasionaldaily?_t=8kyR2clR7Mv&_r=1
Iklan: admin@nasionaldaily.com / sales@nasionaldaily.com / 012-9222001
Whatsapp: https://whatsapp.com/channel/0029Vb6P21QFnSz7JWoT560L