Dari Meja Editorial ND
HAMPIR sebulan lalu atau lebih tepat pada 18 Oktober, menerusi ruangan “Oleh Editorial ND”, penulis pernah mengemukakan satu pandangan berhubung kemelut institusi diraja dan pentadbiran yang melanda Negeri Sembilan.
Ketika itu, penulis berpendapat krisis berkenaan sebenarnya tidak memerlukan jalan penyelesaian yang terlalu rumit. Sebaliknya, ia boleh ditamatkan sekiranya Menteri Besar, Datuk Ismail Lasim mengambil langkah menarik balik pendirian yang menyokong resolusi berkaitan kedudukan Yang di-Pertuan Besar, Tuanku Muhriz Tuanku Munawir serta kembali memperakui kedudukan baginda sebagai pemerintah sah Negeri Sembilan.
Penulis berpandangan, langkah itu adalah pintu utama untuk meredakan pertikaian yang semakin berpanjangan. Apabila pendirian yang mencetuskan pertentangan ditarik balik, ruang untuk memulihkan hubungan antara pentadbiran kerajaan negeri dengan institusi diraja akan terbuka semula.
Hari ini, 14 November 2026, pandangan yang pernah dikemukakan itu akhirnya memperlihatkan hasil apabila Ismail mengesahkan beliau bersama 10 bekas Ahli Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri (Exco) bersetuju menarik balik kandungan surat bertarikh 17 September lalu yang dikemukakan kepada Raja-Raja Melayu menerusi Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja.
Keputusan itu dimaklumkan melalui surat bertarikh 10 November 2026 dan mengambil kira kenyataan media Raja-Raja Melayu pada 14 Oktober serta perintah Mahkamah Tinggi Seremban pada 5 Jun lalu yang mengekalkan status quo kedudukan Tuanku Muhriz sebagai Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan.
Ismail sendiri mengesahkan penarikan balik berkenaan ketika ditemui pemberita selepas menghadiri Majlis Rumah Terbuka Deepavali peringkat Negeri Sembilan di Seremban hari ini. Beliau menyifatkan langkah itu sebagai salah satu usaha untuk menyelesaikan krisis yang melanda negeri berkenaan.
Perkembangan ini bukan sekadar penarikan balik sepucuk surat. Lebih penting, ia membawa perubahan kepada pendirian politik dan pentadbiran yang sebelum ini menjadi antara punca utama kemelut Negeri Sembilan.
📍 3062 Taman Indah, Jalan Banggol, 17500 Tanah Merah, Kelantan
Jika diteliti perjalanan krisis ini, pertikaian berkenaan sudah terlalu lama membelenggu pentadbiran negeri sehingga menimbulkan persoalan mengenai kestabilan kerajaan dan kelangsungan urusan pemerintahan.
Pada 17 September lalu, Ismail mengesahkan sokongan terhadap usaha mengiktiraf Tunku Nadzaruddin Tuanku Ja’afar sebagai Yang di-Pertuan Besar yang baharu. Pendirian itu mencetuskan pertikaian besar apabila kedudukan Tuanku Muhriz sebagai pemerintah negeri dipersoalkan.
Bagaimanapun, perkembangan selepas itu memperlihatkan bahawa jalan penyelesaian perlu kembali berpaksikan undang-undang, perlembagaan negeri dan tertib pemerintahan beraja.
Kenyataan Raja-Raja Melayu pada 14 Oktober serta perintah Mahkamah Tinggi Seremban pada 5 Jun menjadi antara asas penting kepada perubahan pendirian yang diumumkan sekarang.
Dalam konteks ini, penarikan balik surat berkenaan merupakan langkah yang sewajarnya dilihat sebagai usaha mengembalikan urusan pemerintahan kepada landasan yang lebih teratur.
Penulis sejak awal berpandangan bahawa selagi pendirian yang mempertikaikan kedudukan Tuanku Muhriz tidak ditarik balik, selagi itulah kemelut sukar diredakan sepenuhnya.
Justeru, perkembangan hari ini memperlihatkan bahawa penyelesaian yang pernah dicadangkan itu bukan sesuatu yang mustahil untuk dilaksanakan.
Bagaimanapun, penarikan balik surat berkenaan tidak bermakna semua persoalan telah selesai secara automatik.
Masih terdapat beberapa perkara yang perlu diselesaikan, khususnya hubungan rasmi antara Menteri Besar dengan Tuanku Muhriz, kedudukan 10 bekas Exco yang pelantikannya telah dibatalkan serta susunan pentadbiran kerajaan negeri selepas ini.
Ismail sendiri memaklumkan bahawa beliau masih menunggu perkenan untuk menghadap Tuanku Muhriz bagi mendapatkan pandangan baginda mengenai perkara berkaitan.
Persidangan Dewan Undangan Negeri yang dicadangkan pada 26 November serta pembentangan Belanjawan Negeri Sembilan 2027 pada 27 November juga masih tertakluk kepada perkenan baginda.
Ini bermakna langkah seterusnya jauh lebih penting daripada sekadar pengumuman menarik balik surat.
Menteri Besar perlu mengambil peluang yang terbuka ini untuk membina semula hubungan kerja dengan institusi diraja, menyelesaikan persoalan pentadbiran dan memastikan segala urusan kerajaan negeri kembali berjalan seperti biasa.
Rakyat tidak seharusnya terus menjadi pemerhati kepada pertikaian yang berpanjangan antara pihak-pihak berkepentingan. Mereka mempunyai keperluan lebih mendesak, termasuk pembangunan ekonomi, peluang pekerjaan, kemudahan awam, pendidikan, kesihatan dan kebajikan.
Kerajaan negeri perlu mempunyai ruang dan tumpuan untuk melaksanakan tanggungjawab tersebut tanpa terus dibayangi kemelut politik serta institusi.
Satu pengajaran besar daripada kemelut Negeri Sembilan ialah institusi pemerintahan dan pentadbiran negeri tidak boleh diletakkan dalam keadaan saling berhadapan sehingga menjejaskan kestabilan.
Dalam sebuah negeri yang mempunyai sistem Adat Perpatih dan susunan pemerintahan beraja yang tersendiri, setiap pihak perlu memahami batas kuasa, tanggungjawab serta saluran penyelesaian yang ditetapkan oleh undang-undang dan adat.
Perbezaan pandangan boleh berlaku, tetapi penyelesaiannya mesti dilakukan secara berhemah, berlandaskan peraturan dan menghormati institusi yang mempunyai kedudukan sah.
Penarikan balik surat itu sewajarnya menjadi titik permulaan kepada proses pemulihan, bukannya sekadar langkah untuk meredakan tekanan semasa.
Semua pihak perlu mengelakkan tindakan atau kenyataan yang boleh membuka semula pertikaian, sedangkan ruang untuk mencapai persefahaman sudah tersedia.
Sebulan lalu, penulis pernah menyatakan bahawa kemelut Negeri Sembilan boleh diselesaikan sekiranya Menteri Besar menarik balik pendirian yang menyokong resolusi Undang Empat dan kembali memperakui kedudukan Tuanku Muhriz sebagai Yang di-Pertuan Besar.
Hari ini, perkembangan yang berlaku memperlihatkan langkah itu akhirnya diambil.
Bagi penulis, perkara ini bukan soal siapa menang atau siapa kalah dalam pertikaian yang berlaku. Sebaliknya, yang lebih utama ialah kedudukan institusi diraja dihormati, pentadbiran kerajaan negeri dipulihkan dan kepentingan rakyat diberikan keutamaan.
Penarikan balik surat berkenaan merupakan perkembangan penting, tetapi penyelesaian menyeluruh masih memerlukan tindakan susulan, termasuk pertemuan Menteri Besar dengan Tuanku Muhriz serta penyelesaian kedudukan barisan Exco.
Kini, bola berada di gelanggang pihak yang mempunyai tanggungjawab untuk memulihkan keadaan.
Negeri Sembilan tidak memerlukan pertikaian yang berpanjangan. Negeri ini memerlukan kestabilan, kebijaksanaan dan kesediaan semua pihak untuk meletakkan kepentingan rakyat mengatasi perbezaan masing-masing.
Kadangkala, jalan keluar kepada kemelut yang rumit bukanlah dengan mencari jalan baharu, tetapi keberanian untuk kembali kepada landasan yang sepatutnya.
Itulah yang penulis cadangkan sebulan lalu. Hari ini, langkah ke arah itu akhirnya menjadi kenyataan. – ND
Telegram: Nasional Daily
Facebook: Nasional Daily
TikTok: NasionalDaily
Whatsapp: NasionalDaily.com
Iklan: admin@nasionaldaily.com / sales@nasionaldaily.com / 012-9222001