Negeri Sembilan: Selamatkan Takhta, Pulihkan Kerajaan

Dari Meja Editorial ND

KRISIS Negeri Sembilan sudah terlalu lama berlarutan. Ia bukan lagi sekadar pertikaian mengenai siapa yang berhak menduduki takhta, tetapi sudah mula menyentuh persoalan jauh lebih besar – siapa yang memerintah, siapa yang perlu dipatuhi dan bagaimana sebuah kerajaan negeri hendak terus berfungsi apabila institusi yang menjadi asas pentadbiran sendiri berada dalam pertikaian.

Lebih membimbangkan, rakyat akhirnya terperangkap di tengah-tengah kemelut yang mereka sendiri tidak mampu selesaikan.

Di satu pihak, Undang Yang Empat berpegang pada pendirian Tuanku Muhriz Tuanku Munawir telah diturunkan daripada takhta pada 19 April 2026 dan Tuanku Nadzaruddin Tuanku Ja’afar telah dipilih sebagai Yang di-Pertuan Besar yang baharu.

Dalam kenyataan mereka, Undang Yang Empat menyandarkan tindakan itu kepada Perkara 10 dan 11 Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959.

Di pihak satu lagi, Dewan Keadilan dan Undang menegaskan Tuanku Muhriz masih Yang di-Pertuan Besar kerana proses penurunan takhta itu didakwa tidak memenuhi kehendak perlembagaan negeri.

Antara persoalan dibangkitkan ialah status beberapa penandatangan, tatacara siasatan dan peluang untuk didengar. Maka, persoalan sebenar bukan lagi siapa paling kuat bersuara.

Persoalannya siapa benar-benar mempunyai kedudukan yang sah menurut Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan dan adat yang menjadi teras sistem pemerintahan negeri itu. Di sinilah penyelesaian mesti bermula.

Takhta tidak boleh ditentukan melalui kekuatan politik. Kerajaan negeri pula tidak boleh dibiarkan lumpuh hanya kerana pertikaian mengenai takhta belum selesai.

Persoalan ini perlu dipisahkan, kemudian diselesaikan secara serentak. Pertama, tentukan siapa Yang di-Pertuan Besar yang sah. Kedua, pastikan kerajaan negeri terus berfungsi. Ketiga, selepas kedua-duanya diputuskan, semua pihak mesti menerima keputusan itu.

Tidak wajar untuk saya atau sesiapa di luar proses undang-undang mengisytiharkan secara muktamad Tuanku Muhriz atau Tuanku Nadzaruddin ialah pihak yang “hak” hanya berdasarkan kenyataan sebelah pihak.

Ini kerana kedua-dua kem mempunyai hujah masing-masing, manakala pertikaian berpusat pada tafsiran peruntukan Perlembagaan Negeri Sembilan serta kesahan proses yang berlaku.

Perkara penting sekarang ialah mendapatkan satu keputusan yang mempunyai autoriti undang-undang dan boleh diterima semua pihak.

Jika masih terdapat pertikaian mengenai kesahan Proklamasi 19 April, status Undang Yang Empat ketika proklamasi dibuat, keperluan tandatangan Menteri Besar, tatacara penurunan takhta serta kesan Perkara 10 dan 11, semua persoalan itu perlu dibawa melalui saluran kehakiman yang mempunyai bidang kuasa untuk memberikan keputusan muktamad.

Bukan melalui sidang media, bukan melalui kenyataan politik, bukan melalui tekanan kepada penjawat awam supaya memilih pihak dan bukan melalui siapa lebih ramai pengikutnya.

Jika perlu, pihak-pihak yang bertelagah hendaklah bersetuju mencari suatu mekanisme kehakiman paling cepat dan berwibawa untuk mendapatkan deklarasi mengenai kedudukan takhta.

Matlamatnya mudah, selepas keputusan dibuat, tidak ada lagi dua Yang di-Pertuan Besar, dua arahan, dua tafsiran atau dua pusat kesetiaan dalam pentadbiran negeri.

Negeri Sembilan hanya boleh mempunyai satu autoriti yang sah dan apabila autoriti itu ditentukan, semua pihak wajib tunduk kepada undang-undang. Pada masa sama, kerajaan negeri tidak boleh menunggu sehingga pertikaian takhta selesai sepenuhnya sebelum pentadbiran berjalan.

Inilah bahagian paling segera yang perlu diberi perhatian. Laporan terbaru menyebut ketiadaan barisan Exco menyebabkan Mesyuarat Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri tidak dapat diadakan kira-kira tiga minggu.

Keadaan itu menimbulkan kebimbangan kerana banyak urusan dasar, kewangan dan pentadbiran memerlukan keputusan secara kolektif. Jika keadaan ini berterusan, yang menanggung kesannya bukan Undang Yang Empat, bukan istana dan bukan parti politik.

Yang menanggung ialah rakyat, pelabur, peniaga, penjawat awam, kontraktor, penerima bantuan kerajaan dan seluruh rakyat Negeri Sembilan yang memerlukan kerajaan membuat keputusan setiap hari.

Oleh itu, penyelesaian kedua perlu segera dilaksanakan, iaitu wujudkan sebuah pentadbiran yang boleh berfungsi sementara persoalan takhta diselesaikan. Caranya ialah semua pihak politik yang mempunyai kepentingan dalam kerajaan negeri duduk semeja dan bersetuju kepentingan pentadbiran mesti dipisahkan daripada perebutan kuasa.

Menteri Besar perlu terus memastikan urusan rutin kerajaan berjalan dalam lingkungan kuasa yang dibenarkan undang-undang, manakala pelantikan Exco perlu diselesaikan melalui saluran perlembagaan yang sah.

Jika berlaku pertikaian mengenai pihak yang mempunyai kuasa memberikan perkenan atau menerima nasihat dalam pelantikan tersebut, persoalan itu juga perlu diperjelaskan segera melalui mekanisme undang-undang, bukan dibiarkan tergantung sehingga pentadbiran lumpuh.

Negeri Sembilan mempunyai satu kelebihan yang tidak dimiliki banyak negeri lain, iaitu adatnya sendiri menyediakan asas kepada konsep muafakat. Maka, penyelesaian kepada krisis ini juga sepatutnya mempunyai semangat muafakat.

Undang Yang Empat perlu duduk bersama Dewan Keadilan dan Undang. Istana perlu mempunyai ruangnya, kerajaan negeri perlu hadir, pihak politik perlu mengetepikan kepentingan parti.

Jika perlu, tokoh yang dihormati dan mempunyai pengetahuan mendalam mengenai sejarah, adat dan perlembagaan Negeri Sembilan boleh dilantik sebagai orang tengah.

Tokoh seperti bekas pemimpin negeri dan pengkaji Adat Perpatih juga boleh membantu dari sudut nasihat dan sejarah, tetapi keputusan muktamad mengenai persoalan undang-undang tidak boleh digantikan dengan pandangan individu.

Ini penting kerana adat bukan sekadar upacara. Adat ialah sebahagian daripada identiti Negeri Sembilan. Namun, adat juga tidak seharusnya digunakan sebagai alasan untuk mengelak proses undang-undang apabila kesahihan sesuatu tindakan dipertikaikan.

Begitu juga dengan undang-undang. Ia tidak sepatutnya digunakan untuk mematikan semangat muafakat yang menjadi roh pemerintahan Negeri Sembilan. Kedua-duanya mesti berjalan bersama.

Satu perkara paling berbahaya dalam krisis ini ialah apabila penjawat awam dipaksa berhadapan dengan dua arahan yang bercanggah. Seorang pegawai kerajaan tidak sepatutnya berada dalam keadaan terpaksa bertanya:

“Perintah siapa yang perlu saya ikut?”

Soalan seperti itu tidak boleh dibiarkan berlarutan. Penjawat awam bukan pemain politik. Mereka bukan penyokong Tuanku Muhriz. Mereka bukan penyokong Tuanku Nadzaruddin. Mereka ialah pegawai kerajaan Negeri Sembilan.

Sebab itu, satu arahan pentadbiran yang jelas perlu diwujudkan sementara pertikaian diselesaikan, iaitu semua keputusan kerajaan hendaklah dibuat melalui saluran rasmi dan berdasarkan kuasa yang sah di sisi perlembagaan.

Jika terdapat arahan dipertikaikan, ia perlu dirujuk kepada penasihat undang-undang dan jika perlu, mahkamah. Jangan letakkan pegawai bawahan di barisan hadapan perang perlembagaan.

Parti politik juga mempunyai tanggungjawab besar. Krisis takhta bukan gelanggang untuk mengumpul modal politik. Apabila satu pihak menggunakan isu istana untuk menyerang lawan politik, manakala pihak lain menggunakan politik untuk mempertahankan pendirian istana, masalah akan menjadi semakin kusut.

Takhta akhirnya dilihat melalui kaca mata parti. Sedangkan, institusi diraja sepatutnya berada di atas persaingan politik. Parti-parti yang mempunyai wakil di Dewan Undangan Negeri perlu bersetuju sekurang-kurangnya pada satu perkara: kerajaan mesti berfungsi.

Perbezaan politik boleh diteruskan. Pertandingan parti boleh diteruskan. Kritikan boleh diteruskan. Tetapi, pentadbiran negeri tidak boleh dihentikan.

Ada satu perkara yang perlu difahami oleh semua pihak. Dalam krisis seperti ini, kemenangan satu pihak tidak semestinya membawa kemenangan kepada Negeri Sembilan.

Jika satu pihak berjaya menguasai kerajaan, tetapi pihak lain terus menolak kesahihannya, krisis tidak berakhir. Jika satu pihak berjaya mendapatkan pengiktirafan takhta, tetapi pihak lain terus mencabar prosesnya, masalah juga tidak selesai.

Sebab itu penyelesaian mesti menghasilkan sesuatu yang lebih penting daripada kemenangan, iaitu penamat.

Penamat itu hanya boleh berlaku apabila tiga perkara tercapai. Pertama, status Yang di-Pertuan Besar diputuskan melalui proses yang sah dan berwibawa. Kedua, kerajaan negeri mempunyai Menteri Besar dan barisan Exco yang sah serta mampu menjalankan pentadbiran. Ketiga, semua pihak bersetuju terlebih dahulu untuk menerima keputusan akhir yang dibuat melalui proses tersebut.

Jika keputusan itu tidak memihak kepada kita, kita terima. Jika keputusan itu memihak kepada pihak lain, kita juga terima. Itulah makna sebenar menjunjung undang-undang.

Negeri Sembilan mempunyai sistem pemerintahan yang unik. Yang di-Pertuan Besar dipilih oleh Undang Yang Empat daripada kelompok keturunan yang ditetapkan oleh perlembagaan negeri. Keunikan itu sepatutnya menjadi kekuatan, bukan kelemahan.

Adat Perpatih pula terkenal dengan konsep muafakat, perundingan dan keseimbangan kuasa. Maka, amat malang jika negeri yang membina sejarah pemerintahannya melalui permuafakatan akhirnya terperangkap dalam pertikaian yang gagal diselesaikan melalui muafakat.

Negeri Sembilan tidak memerlukan seorang pemenang yang berdiri di atas runtuhan pihak yang kalah. Negeri Sembilan memerlukan satu keputusan yang dihormati semua.

Takhta mesti diberikan kepada siapa yang benar-benar berhak menurut undang-undang dan adat. Kerajaan mesti dikembalikan kepada keadaan yang boleh berfungsi.

Penjawat awam mesti dibebaskan daripada dilema kesetiaan dan rakyat mesti dikembalikan kepada kehidupan biasa tanpa perlu memilih kem dalam pertikaian yang bukan mereka cetuskan.

Jika mahu diringkaskan, jalan keluar krisis ini sebenarnya boleh dibina melalui formula lima langkah: Pertama, hentikan semua kenyataan yang boleh memperuncingkan konflik institusi. Kedua, wujudkan saluran rundingan khas yang menghimpunkan Istana, Undang Yang Empat, Dewan Keadilan dan Undang serta kerajaan negeri. Ketiga, rujuk semua persoalan kesahan takhta dan Proklamasi 19 April kepada proses kehakiman yang berwibawa untuk mendapatkan penentuan muktamad.

Keempat, dalam tempoh pertikaian itu, pulihkan pentadbiran negeri dengan memastikan Menteri Besar dan barisan Exco dapat menjalankan fungsi masing-masing mengikut peruntukan perlembagaan. Dan kelima, selepas keputusan muktamad dibuat, semua pihak memberikan akujanji untuk menerima keputusan itu dan menghentikan pertikaian.

Itulah jalan yang paling sukar. Tetapi, mungkin itulah juga jalan yang paling terhormat. Kerana dalam krisis institusi, matlamatnya bukan untuk membuktikan siapa paling kuat.

Matlamatnya ialah memastikan institusi yang diwariskan oleh nenek moyang tidak rosak kerana perselisihan generasi hari ini.

Negeri Sembilan tidak memerlukan dua takhta, tidak memerlukan dua kerajaan. Negeri Sembilan hanya memerlukan satu keputusan yang sah, satu pemerintahan yang berfungsi dan satu kesetiaan iaitu kepada Perlembagaan, undang-undang dan adat.

Jika perkara itu dapat dicapai, barulah Negeri Sembilan benar-benar boleh berkata krisis telah berakhir. – ND

Telegram: Nasional Daily

Facebook: Nasional Daily

TikTok: NasionalDaily

Whatsapp: NasionalDaily.com

Iklan: admin@nasionaldaily.com / sales@nasionaldaily.com / 012-9222001