Kenyataan peguam Zainul Rijal Abu Bakar mengenai kuasa pengampunan di bawah Perkara 42 Perlembagaan Persekutuan membawa satu perkara asas yang sering terlepas pandang dalam perbahasan awam, iaitu Lembaga Pengampunan bukan sebuah badan politik yang membuat keputusan melalui sistem undi majoriti seperti mesyuarat kabinet, lembaga pengarah atau jawatankuasa biasa.
Dari perspektif perlembagaan, Lembaga Pengampunan wujud kerana diperuntukkan oleh Perlembagaan itu sendiri. Fungsinya adalah untuk memberikan nasihat berhubung kuasa pengampunan, manakala kuasa untuk memberikan ampun, menangguhkan pelaksanaan hukuman atau meringankan hukuman diperuntukkan kepada Yang di-Pertuan Agong.
Maka, persoalan yang perlu diteliti bukan semata-mata “berapa orang yang mengundi menyokong atau menolak?”, tetapi apakah proses perlembagaan yang ditetapkan oleh Perkara 42 telah dipatuhi.
Perkara 42 Perlembagaan Persekutuan memberikan kuasa kepada Yang di-Pertuan Agong untuk memberi ampun, tunda hukum dan meringankan hukuman bagi kesalahan tertentu yang berada dalam bidang kuasa baginda.
Dalam struktur tersebut, Lembaga Pengampunan memainkan peranan perlembagaan yang penting, tetapi kedudukannya perlu difahami dengan tepat.
Ia bukan seperti sebuah panel yang kuasanya bergantung kepada keputusan 3-2 atau 5-4. Sebaliknya, Perlembagaan membina satu mekanisme yang melibatkan nasihat Lembaga Pengampunan dan kuasa prerogatif pengampunan yang diberikan kepada YDPA. Ini membawa implikasi besar.
Jika seseorang berhujah, keputusan pengampunan itu tidak sah semata-mata kerana “tidak cukup undi majoriti”, hujah tersebut perlu terlebih dahulu menjawab satu persoalan asas: Di manakah Perlembagaan menetapkan Lembaga Pengampunan perlu membuat keputusan berdasarkan undi majoriti?
Jika tiada peruntukan sedemikian, maka tidak wajar mekanisme pengampunan ditafsir menggunakan model pengundian biasa. Tetapi, ini bukan bermaksud Lembaga Pengampunan tidak penting.
📍 3062 Taman Indah, Jalan Banggol, 17500 Tanah Merah, Kelantan
Di sinilah perbahasan perlu dibuat dengan lebih berhati-hati. Mengatakan Lembaga Pengampunan bukan badan pengundian tidak bermaksud proses Lembaga itu boleh diketepikan.
Sebaliknya, kewujudan Lembaga dan prosesnya adalah sebahagian daripada mekanisme yang ditentukan oleh Perlembagaan. Dengan kata lain, terdapat perbezaan antara dua persoalan: Pertama, siapakah pemegang kuasa pengampunan? Kedua, apakah proses perlembagaan yang perlu dilalui sebelum kuasa tersebut dilaksanakan?
Kenyataan Zainul Rijal menumpukan kepada persoalan pertama, iaitu kuasa pengampunan terletak pada YDPA. Namun, persoalan kedua tetap penting. Sekiranya Perlembagaan mensyaratkan sesuatu proses, maka proses itu tidak boleh dianggap remeh hanya kerana kuasa akhir terletak pada YDPA.
Perkataan paling penting dalam kenyataan tersebut ialah “menasihati”. Dalam bahasa perlembagaan, nasihat dan keputusan bukan semestinya perkara yang sama.
Lembaga Pengampunan berfungsi dalam memberikan nasihat kepada YDPA, tetapi kuasa pengampunan itu sendiri adalah kuasa yang diberikan oleh Perlembagaan kepada YDPA.
Oleh itu, seseorang tidak boleh secara automatik menyamakan, “Majoriti anggota Lembaga tidak bersetuju” dengan “YDPA tidak mempunyai kuasa untuk memberikan pengampunan.” Kedua-duanya adalah persoalan yang berbeza.
Dalam kerangka perlembagaan, nasihat adalah sebahagian daripada proses. Kuasa yang hendak dilaksanakan pula berada pada institusi yang dinyatakan oleh Perlembagaan. Namun, persoalan lebih besar ialah, apakah kandungan nasihat tersebut? Di sinilah perbahasan menjadi lebih menarik dari sudut undang-undang.
Jika benar wujud sesuatu keputusan atau perintah pengampunan, persoalan undang-undang tidak seharusnya berhenti pada “adakah terdapat undi majoriti?”
Sebaliknya, soalan yang lebih tepat ialah adakah Lembaga Pengampunan telah bersidang sebagaimana dikehendaki Perlembagaan? Siapakah yang hadir? Apakah perkara telah dikemukakan kepada Lembaga? Apakah nasihat diberikan?
Adakah YDPA telah membuat keputusan berdasarkan mekanisme perlembagaan ditetapkan? Apakah sebenarnya bentuk keputusan yang dibuat iaitu pengampunan penuh, pengurangan hukuman, penangguhan hukuman atau bentuk lain yang diperuntukkan?
Soalan-soalan ini jauh lebih penting daripada sekadar mengira tangan yang diangkat dalam sesuatu mesyuarat.
Analogi mudahnya begini. Jika sebuah syarikat mengadakan mesyuarat lembaga pengarah, lazimnya kita akan melihat kepada peruntukan kuorum, undi majoriti dan resolusi. Tetapi, Lembaga Pengampunan bukan semata-mata sebuah badan pentadbiran yang diwujudkan melalui peraturan dalaman.
Ia adalah institusi perlembagaan. Kuasa, fungsi dan kedudukannya datang daripada Perlembagaan Persekutuan. Sebab itu kaedah mentafsir tindakannya juga perlu berasaskan teks dan struktur Perlembagaan, bukannya andaian setiap keputusan kolektif mestilah dibuat melalui prinsip “majoriti menang”.
Namun, kenyataan bahawa kuasa pengampunan berada pada YDPA juga tidak harus difahami sebagai bermaksud apa sahaja boleh dilakukan tanpa tertakluk kepada Perlembagaan.
YDPA sendiri bertindak dalam kerangka Perlembagaan. Perkara 42 menetapkan struktur kuasa pengampunan, jenis kesalahan yang berkaitan serta mekanisme Lembaga Pengampunan.
Justeru, terdapat perbezaan antara mengatakan, “Kuasa pengampunan ialah prerogatif YDPA.” dengan mengatakan, “Oleh sebab ia prerogatif YDPA, maka proses perlembagaan tidak boleh dipersoalkan.”
Yang kedua itu adalah kesimpulan jauh lebih luas dan memerlukan penelitian undang-undang yang tersendiri.
Kenyataan Zainul Rijal sebenarnya mengingatkan kita supaya tidak menggunakan logik demokrasi majoriti secara mekanikal terhadap sesuatu kuasa yang dibentuk oleh Perlembagaan.
Lembaga Pengampunan bukan Parlimen kecil, bukan kabinet, bukan lembaga pengarah dan bukan sebuah jawatankuasa biasa yang kuasanya bergantung kepada siapa mendapat undi terbanyak.
Ia adalah sebahagian daripada mekanisme perlembagaan bagi membantu YDPA dalam melaksanakan kuasa pengampunan. Justeru, dalam menilai kesahihan sesuatu pengampunan, persoalan paling tepat bukan sekadar: “Berapa orang yang menyokong?” Tetapi, “Apakah diperuntukkan oleh Perkara 42, apakah proses telah berlaku, apakah nasihat diberikan, dan apakah keputusan dibuat oleh pihak diberikan kuasa oleh Perlembagaan?”
Itulah kerangka perundangan yang lebih tepat, dan dalam isu melibatkan pengampunan diraja, perbezaan antara “nasihat”, “proses” dan “kuasa” bukan sekadar permainan istilah. Ia boleh menjadi penentu kepada persoalan kesahan sesuatu tindakan dari sudut Perlembagaan. – ND
Telegram: Nasional Daily
Facebook: Nasional Daily
TikTok: NasionalDaily
Whatsapp: NasionalDaily.com
Iklan: admin@nasionaldaily.com / sales@nasionaldaily.com / 012-9222001