Oleh: Muhammad Izmer Yusof
“History does not repeat itself, but it often rhymes.” – Mark Twain
POLITIK Malaysia mempunyai satu keunikan yang sukar ditemui di banyak negara lain. Setiap kali berlaku konflik besar dalam sesebuah parti, jalan penyelesaiannya sering kali bukan melalui perdamaian atau penghijrahan ke parti lain.
Sebaliknya, lahir sebuah parti baharu yang dipimpin oleh tokoh yang keluar daripada parti asal. Daripada Semangat 46, Parti Keadilan Nasional, Parti Amanah Negara, Parti Pribumi Bersatu Malaysia (PPBM), PEJUANG sehinggalah Parti Wawasan Negara (PWN) yang diumumkan oleh Hamzah Zainudin baru-baru ini, sejarah politik negara menunjukkan satu pola yang berulang.
Apabila pemimpin berpengaruh meninggalkan parti, mereka lebih cenderung membina rumah politik sendiri berbanding menumpang di rumah orang lain. Persoalannya, mengapa perkara ini berlaku?
Dari Semangat 46 Hingga Parti Wawasan Negara
Jika kita menelusuri sejarah politik Malaysia, fenomena ini bukanlah sesuatu yang baharu. Krisis UMNO pada tahun 1988 menyaksikan Tengku Razaleigh Hamzah menubuhkan Semangat 46 selepas tewas dalam perebutan kuasa dengan Tun Dr. Mahathir Mohamad.
Walaupun PAS ketika itu membuka ruang kerjasama, Tengku Razaleigh tidak memilih untuk menyertai PAS. Sebaliknya beliau membentuk parti sendiri dan kemudian bekerjasama dengan pembangkang melalui Angkatan Perpaduan Ummah.
Perkara yang sama berlaku pada tahun 1998 apabila Datuk Seri Anwar Ibrahim dipecat daripada UMNO. Beliau boleh sahaja menyertai PAS yang ketika itu merupakan parti pembangkang terbesar. Namun, beliau memilih untuk menubuhkan Parti Keadilan Nasional yang kemudiannya berkembang menjadi PKR.
Pada tahun 2015, kumpulan progresif PAS yang diketuai Mohamad Sabu dan beberapa tokoh lain juga tidak memasuki PKR secara beramai-ramai selepas tewas dalam pemilihan parti. Sebaliknya mereka membentuk Parti Amanah Negara.
Muhyiddin Yassin dan Mahathir pula memilih untuk menubuhkan Bersatu selepas meninggalkan UMNO pada tahun 2016. Kemudian Mahathir sekali lagi membentuk PEJUANG selepas keluar daripada Bersatu.
Kini, Hamzah Zainudin pula mengambil langkah yang hampir sama melalui Parti Wawasan Negara. Apa yang menarik, walaupun parti-parti ini lahir daripada konflik yang berbeza, formula yang digunakan hampir serupa.
Politik Personaliti Mengatasi Politik Ideologi
Pakar politik Asia Tenggara, Andreas Ufen, melihat bahawa politik Malaysia banyak dipengaruhi oleh budaya faksionalisme dan politik personaliti. Dalam banyak keadaan, kesetiaan ahli dan penyokong bukan semata-mata kepada ideologi parti, tetapi kepada individu yang memimpin mereka.
Sebab itu apabila berlaku perpecahan, yang keluar bukan sekadar seorang pemimpin. Bersama-sama mereka turut bergerak rangkaian penyokong, jentera, penyumbang kewangan dan kelompok pengikut yang percaya kepada kepimpinan individu tersebut.
Anwar membawa gerakan Reformasi. Muhyiddin membawa sebahagian kelompok anti-Najib dalam UMNO. Mat Sabu membawa kelompok progresif dalam PAS. Hamzah pula dilihat membawa sebahagian kelompok yang tidak lagi sehaluan dengan kepimpinan Bersatu hari ini.
Dalam keadaan seperti ini, membentuk parti baharu menjadi pilihan yang lebih logik daripada menyertai parti lain. Jika seseorang pemimpin memasuki parti yang sedia ada, beliau perlu menerima hakikat bahawa kedudukannya mungkin bukan lagi di puncak hierarki. Sebaliknya, dengan membina parti sendiri, beliau kekal sebagai pemimpin utama dan dapat membawa bersama pengikut yang setia.
Parti Baharu Sebagai Kenderaan Politik
Satu perkara yang semakin jelas ialah kebanyakan parti serpihan di Malaysia sebenarnya berfungsi sebagai “kenderaan politik” kepada kelompok tertentu. Profesor Meredith Weiss yang banyak mengkaji politik Malaysia berpendapat bahawa sistem politik negara berkembang melalui budaya gabungan parti.
Dalam sistem seperti ini, sesebuah parti tidak perlu menjadi parti terbesar untuk mempunyai pengaruh. Apa yang penting ialah kemampuan parti tersebut menjadi pemain yang diperlukan dalam pembentukan kerajaan.
Atas sebab itu, memiliki parti sendiri memberikan nilai politik yang jauh lebih besar berbanding menjadi ahli biasa dalam parti lain. Dengan parti sendiri, seseorang pemimpin boleh berunding mengenai pembahagian kerusi pilihan raya, kedudukan dalam kabinet, jawatan dalam gabungan serta hala tuju politik yang ingin diperjuangkan.
Pendek kata, parti baharu bukan sekadar simbol perjuangan. Ia juga merupakan aset politik yang mempunyai nilai tawar-menawar.
Mengapa Parti Baharu Tetap Mencari Gabungan?
Ironinya, walaupun ramai pemimpin membentuk parti sendiri, hampir semua parti tersebut akhirnya mencari perlindungan dalam gabungan yang lebih besar.
Semangat 46 bekerjasama dengan PAS dan parti pembangkang lain. PKR berkembang melalui kerjasama dengan PAS dan DAP. Amanah menjadi sebahagian daripada Pakatan Harapan. Bersatu pula pernah bersama Pakatan Harapan sebelum menjadi tonggak utama Perikatan Nasional.
Fenomena ini menunjukkan bahawa politik Malaysia sebenarnya tidak banyak berubah. Parti baharu mungkin muncul, tetapi mereka tetap memerlukan gabungan untuk terus relevan.
Hakikat ini juga menjelaskan mengapa penubuhan Parti Wawasan Negara menarik perhatian ramai pemerhati politik. Jika parti tersebut akhirnya diterima sebagai komponen Perikatan Nasional, maka kita sebenarnya sedang melihat satu lagi proses yang pernah berlaku berkali kali sebelum ini. Parti berubah. Gabungan kekal.
Tidak Semua Parti Serpihan Berjaya
Bagaimanapun, sejarah juga menunjukkan bahawa tidak semua parti baharu mampu bertahan. Semangat 46 akhirnya dibubarkan. PEJUANG gagal memperoleh sokongan langsung dalam pilihan raya. Banyak lagi parti kecil yang lahir daripada konflik dalaman akhirnya tenggelam tanpa meninggalkan kesan besar.
Mengapa ada yang berjaya dan ada yang gagal? Jawapannya terletak pada tiga perkara utama.
Pertama, kemampuan membawa bersama kepimpinan yang berpengaruh. Kedua, kemampuan membina atau mengambil alih jentera parti. Ketiga, kemampuan memindahkan sokongan pengundi daripada parti asal kepada parti baharu.
PKR berjaya kerana memiliki ketiga-tiga elemen tersebut. Bersatu juga berjaya memanfaatkan sentimen anti-Najib dan sokongan bekas pemimpin UMNO. Sebaliknya PEJUANG mempunyai tokoh besar, tetapi gagal memindahkan sokongan akar umbi dalam jumlah yang mencukupi. Cabaran yang sama kini sedang menanti Parti Wawasan Negara.
Jangan Abaikan Pengajaran Sejarah
Jika kita melihat sejarah politik Malaysia sejak lebih tiga dekad lalu, satu kesimpulan dapat dibuat. Kebanyakan parti baharu tidak diwujudkan kerana perbezaan ideologi yang terlalu besar. Sebaliknya, ia lahir daripada konflik kepimpinan, perebutan pengaruh dan perbezaan pendekatan dalam sesebuah parti.
Namun apa yang lebih menarik ialah kecenderungan pemimpin politik Malaysia untuk membina rumah sendiri apabila berlaku perpecahan. Mereka jarang memilih untuk menjadi penyewa dalam rumah orang lain. Mungkin kerana rumah sendiri memberi lebih kebebasan. Mungkin kerana rumah sendiri memberi lebih kuasa.
Atau mungkin kerana dalam politik Malaysia, pengaruh seseorang pemimpin sering kali lebih besar daripada jenama parti itu sendiri. Apa pun alasannya, sejarah menunjukkan satu perkara yang konsisten.
Setiap kali berlaku perpecahan, sebuah parti baharu akan muncul. Ada yang berjaya. Ada yang gagal. Tetapi fenomena itu terus berulang. Kini, Parti Wawasan Negara menjadi episod terbaharu dalam kitaran tersebut. Persoalannya bukan lagi mengapa parti baharu ditubuhkan. Persoalan yang lebih penting ialah sama ada sejarah akan berulang sekali lagi, atau kali ini politik Malaysia akan menghasilkan pengakhiran yang berbeza.
Telegram: https://t.me/nasionaldaily
Facebook: https://www.facebook.com/nasionaldaily
TikTok: https://www.tiktok.com/@nasionaldaily?_t=8kyR2clR7Mv&_r=1
Iklan: admin@nasionaldaily.com / sales@nasionaldaily.com / 012-9222001
Whatsapp: https://whatsapp.com/channel/0029Vb6P21QFnSz7JWoT560L