Dari Meja Editorial
NEGERI Sembilan kini berdepan satu krisis perlembagaan dan adat yang jarang berlaku, melibatkan pertikaian kuasa antara institusi diraja dan pemegang adat tertinggi negeri.
Kemelut ini tercetus susulan tindakan sekumpulan Undang yang mengumumkan penyingkiran Yang di-Pertuan Besar, sekali gus mencetuskan persoalan besar mengenai kesahihan keputusan tersebut.
Situasi menjadi semakin rumit apabila salah seorang daripada Undang Yang Empat iaitu badan yang mempunyai kuasa memilih dan menyingkirkan Yang di-Pertuan Besar didakwa telah terlebih dahulu disingkirkan daripada jawatannya sebelum keputusan penting itu dibuat.
Perkembangan ini menimbulkan perdebatan dari sudut perlembagaan negeri serta tafsiran undang-undang adat Minangkabau yang menjadi asas sistem pemerintahan Negeri Sembilan.
Dengan pelbagai peruntukan perlembagaan yang boleh ditafsir secara berbeza, tumpuan kini terarah kepada Dewan Keadilan dan Undang sebagai badan yang berperanan menentukan kesahihan tindakan tersebut.
Keputusan yang bakal dibuat dijangka memberi implikasi besar terhadap institusi diraja negeri dan landskap pentadbiran Negeri Sembilan secara keseluruhan.
Berikut kronologi peristiwa yang membawa kepada krisis ini:
13 Mei 2025
* Konflik bermula apabila pembesar di Luak Sungai Ujong menyingkirkan Mubarak Thahak sebagai Undang Sungai Ujong.
* Sebanyak 33 alasan dikemukakan, termasuk dakwaan pelanggaran undang-undang syarak dan adat.
* Laporan dibuat kepada polis dan Majlis Agama Islam Negeri Sembilan, namun butiran tidak didedahkan kepada umum.
Sepanjang tempoh selepas penyingkiran (2025–2026)
* Penyokong Mubarak mendakwa siasatan tidak menemui sebarang salah laku dan beliau menjadi mangsa persepsi negatif.
5 Mac 2026
* Empat Undang dikatakan menjalankan siasatan terhadap Tuanku Muhriz Tuanku Munawir berhubung dakwaan pelanggaran dalam pelaksanaan tugas diraja.
17 April 2026
* Mesyuarat khas Dewan Keadilan dan Undang diadakan.
* Pertuduhan terhadap Mubarak dibentangkan kepada Tuanku Muhriz.
* Penyingkiran Mubarak sebagai Undang Sungai Ujong diterima, berkuat kuasa 13 Mei 2025.
* Tidak dapat dipastikan sama ada keempat-empat Undang hadir dalam mesyuarat tersebut.
19 April 2026 (malam)
* Mubarak bersama tiga Undang lain mengadakan pertemuan khas.
Dua perisytiharan dibuat:
* Menyingkirkan Tuanku Muhriz sebagai Yang di-Pertuan Besar.
* Melantik Tunku Nadzaruddin Tuanku Ja’afar sebagai Yang di-Pertuan Besar baharu berkuat kuasa serta-merta.
Perisytiharan tersebut disiarkan secara langsung.
21 April 2026 (awal pagi)
* Menteri Besar Negeri Sembilan, Aminuddin Harun, menyatakan perisytiharan tersebut tidak diterima kerana Mubarak telah disingkirkan daripada jawatan Undang.
* Kenyataan itu tidak menyentuh hakikat bahawa tiga lagi Undang turut menyokong keputusan tersebut.
Isu Perlembagaan yang timbul
* Perkara 10(1): Memberi kuasa kepada Undang Yang Empat untuk menyingkirkan Yang di-Pertuan Besar jika berlaku pelanggaran serius.
* Perkara 29: Keputusan sah jika dibuat oleh sekurang-kurangnya tiga Undang.
* Perkara 16(3): Keputusan Dewan Keadilan dan Undang berkaitan adat adalah muktamad dan tidak boleh dicabar di mahkamah.
* Status Undang Rembau (Abdul Rahim Yasin) turut dipersoalkan kerana didakwa belum diwartakan secara rasmi.
Langkah seterusnya (dijangka)
* Isu ini berkemungkinan dirujuk kepada Dewan Keadilan dan Undang untuk tafsiran lanjut.
* Keputusan akhir bergantung kepada tafsiran perlembagaan negeri, khususnya sama ada kuasa berkaitan Yang di-Pertuan Besar termasuk dalam bidang adat yang dimuktamadkan oleh dewan tersebut.
Telegram: https://t.me/nasionaldaily
Facebook: https://www.facebook.com/nasionaldaily
TikTok: https://www.tiktok.com/@nasionaldaily?_t=8kyR2clR7Mv&_r=1
Iklan: admin@nasionaldaily.com / sales@nasionaldaily.com / 012-9222001
Whatsapp: https://whatsapp.com/channel/0029Vb6P21QFnSz7JWoT560L