KUALA LUMPUR – Presiden Indonesia, Prabowo Subianto, memberi amaran akan mendedahkan nama syarikat asing yang didakwa terbabit dalam kebakaran hutan dan tanah di negara itu, sekali gus menandakan kesediaan Jakarta memperhebat tindakan terhadap pihak korporat yang disyaki mencetuskan krisis alam sekitar.
Amaran itu disampaikan ketika mesyuarat Kabinet di Istana Merdeka, Jakarta, pada 21 Oktober lalu, ketika kerajaan Indonesia meningkatkan siasatan terhadap kemungkinan penglibatan syarikat dalam kebakaran yang bukan sahaja memusnahkan kawasan hutan, malah mencetuskan pencemaran udara dan jerebu yang turut menjejaskan negara jiran.
Prabowo menegaskan Indonesia tidak boleh terus dipandang rendah atau dihina oleh pihak luar, meskipun rakyatnya terkenal dengan sifat sopan dan sabar. Beliau memberi bayangan bahawa kerajaan akan mendedahkan syarikat yang terbabit apabila tiba masanya, khususnya sebagai tindak balas terhadap negara tertentu yang menurutnya sering memperlekehkan Indonesia.
“Bangsa Indonesia, bangsa yang santun. Bangsa Indonesia, bangsa yang sabar. Bangsa Indonesia sering dihina. Tapi bangsa Indonesia percayalah tidak mahu diganggu terus-menerus,” katanya.
Di sebalik nada tegas itu, isu yang lebih besar ialah sejauh mana kerajaan Indonesia mampu membuktikan dakwaan terhadap syarikat terbabit melalui siasatan yang telus, bukti yang kukuh dan tindakan undang-undang yang berkesan.
Menurut laporan agensi berita Antara, Ketua Polis Negara Indonesia, Jeneral Suyudi Ario Seto, mengesahkan polis telah menamakan 11 syarikat sebagai suspek dalam siasatan kebakaran hutan dan tanah, termasuk tiga firma yang mempunyai pelaburan asing. Bagaimanapun, beliau belum mendedahkan identiti syarikat berkenaan kerana siasatan masih berjalan.
Perkembangan itu menunjukkan siasatan kini tidak lagi tertumpu kepada individu yang disyaki membakar hutan, sebaliknya turut menyasarkan entiti korporat yang mungkin mempunyai kepentingan ekonomi di kawasan terjejas. Pemilik dan pemegang saham juga berpotensi dipertanggungjawabkan sekiranya bukti menunjukkan mereka mempunyai kaitan dengan kesalahan yang disiasat.
Prabowo turut mengarahkan polis, pejabat pendakwa raya, Kementerian Perhutanan serta agensi berkaitan, dengan sokongan tentera dan badan perisikan, menjalankan siasatan menyeluruh. Beliau menegaskan permit syarikat yang terbukti melanggar undang-undang boleh dibatalkan.
📍 3062 Taman Indah, Jalan Banggol, 17500 Tanah Merah, Kelantan
Amaran untuk mendedahkan nama syarikat mungkin memberikan isyarat politik yang jelas bahawa kerajaan Indonesia tidak mahu isu kebakaran hutan terus berulang tanpa pertanggungjawaban. Namun, ketegasan melalui ucapan sahaja tidak memadai jika tidak disusuli tindakan yang dapat diukur dan dinilai oleh masyarakat.
Persoalan utama bukan sekadar berapa banyak syarikat akan diumumkan sebagai suspek, tetapi apakah hasil siasatan itu akhirnya membawa kepada pendakwaan, hukuman, pembatalan permit dan pemulihan kawasan yang musnah.
Dalam kes membabitkan syarikat besar, proses penguatkuasaan lazimnya berdepan cabaran yang rumit. Struktur pemilikan yang berlapis, hubungan antara syarikat induk dengan anak syarikat, serta kepentingan pemegang saham boleh menyukarkan usaha menentukan pihak yang bertanggungjawab. Sebab itulah siasatan perlu meneliti bukan sahaja lokasi kebakaran, tetapi juga pemilikan tanah, operasi perniagaan, rekod pematuhan dan bukti yang menghubungkan sesuatu syarikat dengan kejadian berkenaan.
Pada masa sama, status suspek tidak boleh dianggap sebagai bukti bahawa sesebuah syarikat telah bersalah. Pendedahan nama syarikat perlu dibuat berdasarkan asas undang-undang yang jelas, manakala keputusan mengenai kesalahan hendaklah ditentukan melalui proses kehakiman. Pendekatan ini penting supaya tindakan kerajaan tidak dilihat sebagai usaha mencari kambing hitam atau memenuhi tekanan politik semata-mata.
Krisis kebakaran hutan di Indonesia mempunyai dimensi serantau kerana kesannya tidak terhenti di sempadan negara itu. Asap dan jerebu boleh bergerak mengikut arah angin, menjejaskan kualiti udara, kesihatan penduduk, kegiatan ekonomi serta kehidupan harian masyarakat di negara jiran, termasuk Malaysia dan Singapura.
Laporan Malay Mail pada 21 Oktober menyebut kebakaran yang berlaku sepanjang tahun ini telah menjejaskan kawasan luas di Indonesia, dengan pemantauan satelit oleh Nusantara Atlas menganggarkan lebih 1.9 juta hektar kawasan terbakar antara Januari hingga akhir September. Angka itu menggambarkan skala masalah yang memerlukan perhatian serius, walaupun anggaran keluasan terbakar perlu ditafsir berdasarkan kaedah dan tempoh pemantauan yang digunakan.
Antara faktor yang dikaitkan dengan kebakaran hutan di Indonesia ialah pembukaan tanah menggunakan api, keadaan tanah gambut yang mudah terbakar serta cuaca kering yang meningkatkan risiko api merebak. Oleh itu, siasatan terhadap syarikat perlu disertai penelitian terhadap amalan pengurusan tanah, pematuhan syarat konsesi dan keberkesanan pengawasan di kawasan yang berisiko tinggi.
Jika kegiatan pembakaran dilakukan bagi membersihkan tanah untuk pertanian atau perladangan, keuntungan yang diperoleh pihak tertentu tidak sepatutnya mengatasi kepentingan kesihatan awam dan kelestarian alam sekitar. Namun, tanggungjawab perlu ditentukan berdasarkan bukti bagi setiap kes, bukannya dengan menganggap semua kebakaran berpunca daripada syarikat atau semua syarikat yang beroperasi di kawasan terjejas melakukan kesalahan.
Apabila Prabowo mengaitkan pendedahan nama syarikat asing dengan tindakan negara tertentu yang didakwa menghina Indonesia, persoalan diplomatik turut muncul. Kerajaan mempunyai hak untuk mempertahankan kedaulatan negara dan memastikan semua syarikat, sama ada milik tempatan atau asing, mematuhi undang-undang yang berkuat kuasa.
Bagaimanapun, isu alam sekitar perlu dipisahkan daripada pertikaian mengenai maruah negara. Syarikat asing yang terbukti melakukan kesalahan wajar dikenakan tindakan, tetapi syarikat tempatan juga perlu melalui proses penguatkuasaan yang sama. Kewarganegaraan pemilik atau asal modal tidak seharusnya menjadi ukuran utama; bukti kesalahan dan tahap tanggungjawab perlu menjadi asas tindakan.
Kerajaan Indonesia juga tidak boleh meletakkan keseluruhan beban kesalahan kepada pihak luar sehingga terlepas pandang tanggungjawabnya sendiri dalam mengawal penggunaan tanah, memantau kawasan konsesi dan mencegah kebakaran berulang. Jika kelemahan penguatkuasaan atau pengawasan turut menyumbang kepada masalah, aspek itu perlu diperbaiki secara terbuka.
Pada masa yang sama, kerjasama serantau penting kerana pencemaran udara tidak mengenal sempadan. Negara jiran mempunyai kepentingan yang sah untuk meminta tindakan berkesan, berkongsi maklumat dan bekerjasama dalam pencegahan serta pemadaman kebakaran. Usaha itu tidak semestinya menjadi penghinaan terhadap Indonesia, sebaliknya boleh menjadi sebahagian daripada penyelesaian bersama terhadap masalah yang memberi kesan kepada seluruh rantau.
Tindakan terhadap syarikat yang bersalah tidak sepatutnya berakhir dengan denda atau pembatalan permit semata-mata. Kerajaan perlu memastikan kawasan yang musnah dipulihkan, risiko kebakaran berulang dikurangkan dan masyarakat yang terjejas mendapat perlindungan sewajarnya.
Dalam laporan Antara pada 22 Oktober, Kementerian Perhutanan Indonesia memaklumkan permit enam lagi syarikat di Kalimantan Tengah digantung, menjadikan jumlah syarikat yang dikenakan sekatan pentadbiran berkaitan isu kebakaran hutan kepada 32. Syarikat terbabit turut diarahkan melaksanakan pemulihan alam sekitar di kawasan terjejas. Bagaimanapun, tindakan pentadbiran itu perlu dibezakan daripada keputusan mahkamah yang menentukan kesalahan jenayah.
Kerajaan juga perlu memperkukuh sistem pengesanan titik panas, pengawasan kawasan gambut, tindak balas awal terhadap kebakaran dan mekanisme pelaporan awam. Jika tindakan hanya dilakukan selepas kebakaran menjadi besar dan jerebu merebak, kos yang ditanggung masyarakat akan terus meningkat.
Akhirnya, amaran Prabowo untuk mendedahkan nama syarikat asing akan dinilai berdasarkan hasil yang dicapai, bukan sekadar ketegasan kata-katanya. Jika siasatan menghasilkan bukti kukuh, pendakwaan yang adil, hukuman sewajarnya dan pemulihan kawasan terjejas, langkah itu boleh menjadi sebahagian daripada usaha memperkukuh akauntabiliti korporat.
Sebaliknya, jika nama syarikat hanya dijadikan bahan pertikaman lidah antara negara tanpa tindakan yang konsisten, punca sebenar kebakaran mungkin terus berulang. Yang menanggung akibatnya bukan sahaja hutan dan hidupan liar, tetapi juga jutaan penduduk yang terpaksa berdepan udara tercemar, risiko kesihatan dan kehilangan sumber kehidupan.
Maruah sesebuah negara bukan hanya dipertahankan dengan menolak penghinaan dari luar, tetapi juga dengan keupayaannya melindungi rakyat, menguatkuasakan undang-undang secara adil dan memastikan kekayaan alam tidak dimusnahkan demi keuntungan segelintir pihak.
Telegram: Nasional Daily
Facebook: Nasional Daily
TikTok: NasionalDaily
Whatsapp: NasionalDaily.com
Iklan: admin@nasionaldaily.com / sales@nasionaldaily.com / 012-9222001