Dari Editorial ND
DALAM dunia penyelidikan, kejayaan sering kali diukur melalui jumlah penerbitan jurnal, bilangan paten, pengiktirafan akademik atau anugerah yang berjaya diraih.
Namun bagi Profesor Zaki Zakaria, ukuran sebenar kejayaan seorang penyelidik bukan terletak pada sebanyak mana kajian yang dihasilkan, tetapi sejauh mana ilmu tersebut mampu diterjemahkan menjadi sesuatu yang memberi manfaat kepada kehidupan manusia.
Bagi beliau, penyelidikan yang hanya berakhir di dalam makmal, tersimpan dalam laporan teknikal atau dibaca dalam jurnal akademik masih belum mencapai matlamat sebenar.
“Apalah ertinya sesuatu penyelidikan jika ia hanya tersimpan di dalam makmal atau dibaca dalam jurnal, tetapi tidak memberi kesan kepada kehidupan orang ramai,” katanya.
Prinsip itu menjadi pegangan utama beliau sepanjang perjalanan sebagai seorang penyelidik. Setiap kajian yang dijalankan bukan sekadar bertujuan menghasilkan penemuan baharu, tetapi perlu mempunyai nilai praktikal yang boleh menyelesaikan masalah sebenar masyarakat.
Bagi Prof. Zaki, inovasi bukan hanya tentang mencipta sesuatu yang berbeza daripada yang sedia ada. Inovasi yang sebenar ialah apabila sesuatu penemuan mampu memberikan penyelesaian, meningkatkan kualiti kehidupan dan membawa perubahan positif kepada pengguna.
Pandangan tersebut menjadi asas kepada perjalanan panjang beliau dalam bidang penyelidikan, daripada dunia akademik, kajian pertanian, pembangunan formulasi berasaskan herba, sehinggalah kepada usaha membawa hasil penyelidikan ke peringkat pengguna.
Perjalanan Prof. Zaki bermula selepas beliau menamatkan pengajian di Universiti Malaya (UM) pada tahun 1984 sebelum meneruskan pengajian ke luar negara dengan tajaan Universiti Teknologi MARA (UiTM).
Pada awal kerjayanya, beliau berkecimpung dalam bidang akademik sebagai seorang pensyarah dalam bidang ekonomi. Namun, minat beliau terhadap penyelidikan semakin berkembang apabila melihat bagaimana ilmu dan kajian boleh memainkan peranan besar dalam pembangunan masyarakat serta ekonomi negara.
Daripada bidang akademik, beliau mula meneroka dunia penyelidikan yang lebih luas, khususnya berkaitan pertanian, sumber semula jadi dan inovasi berasaskan potensi tempatan.
Beliau aktif menyertai pelbagai pertandingan inovasi pertanian dan mula mendapat pengiktirafan melalui beberapa kejayaan dalam bidang penyelidikan.
Pengalaman tersebut membuka ruang kepada beliau untuk melihat bahawa hasil penyelidikan tidak seharusnya berhenti pada peringkat teori, sebaliknya perlu diterjemahkan kepada sesuatu yang boleh digunakan dan memberi nilai kepada masyarakat.
Daripada situlah bermula perjalanan beliau mengembangkan penyelidikan pertanian kepada pembangunan produk kesihatan berasaskan bahan semula jadi dan herba.
Malaysia adalah sebuah negara yang kaya dengan biodiversiti dan sumber semula jadi. Pelbagai tumbuhan herba yang mempunyai nilai potensi kesihatan telah digunakan sejak turun-temurun oleh masyarakat.
Namun, menurut Prof. Zaki, kekayaan tersebut perlu disokong dengan penyelidikan saintifik supaya manfaatnya dapat diterokai secara lebih sistematik, selamat dan berkualiti.
Beliau melihat satu cabaran besar dalam industri tempatan iaitu kecenderungan masyarakat untuk bergantung kepada teknologi dan produk luar negara sedangkan Malaysia sendiri mempunyai sumber serta kepakaran yang mampu menghasilkan inovasi tersendiri.
“Kita mempunyai sumber semula jadi yang sangat bernilai. Sayang jika kita hanya menjadi pengguna kepada teknologi luar sedangkan kita juga mempunyai kemampuan untuk membangunkan inovasi sendiri,” katanya.
Bagi beliau, penyelidikan berasaskan sumber tempatan bukan sahaja mampu menghasilkan produk berkualiti, malah boleh membuka peluang ekonomi baharu, mengukuhkan industri tempatan serta mencipta rantaian nilai yang lebih luas.
Apabila sesuatu produk dibangunkan menggunakan hasil penyelidikan tempatan, manfaatnya bukan sahaja dirasai oleh pengguna, tetapi turut memberi peluang kepada petani, pengusaha, pengilang dan pelbagai sektor berkaitan.
Bagi memastikan penyelidikan yang dijalankan mempunyai asas kukuh, Prof. Zaki mengambil pendekatan yang serius dalam aspek penyelidikan dan pembangunan (R&D).
Beliau mengambil langkah membangunkan sebuah ladang khas sebagai pusat penyelidikan bagi menjalankan pelbagai kajian berkaitan pemakanan ternakan dan formulasi berasaskan herba.
Dalam usaha memastikan setiap hasil kajian mempunyai kualiti dan tahap keselamatan yang tinggi, beliau melaburkan kira-kira RM600,000 untuk aktiviti penyelidikan dan pembangunan termasuk ujian makmal serta proses penilaian formulasi.
Bagi beliau, sesuatu produk tidak boleh dibangunkan hanya berdasarkan andaian atau kepercayaan semata-mata.
Setiap formulasi perlu melalui proses kajian, ujian dan penilaian supaya manfaat yang ditawarkan mempunyai asas yang kukuh.
Perjalanan menghasilkan produk tersebut juga bukan berlaku dalam sekelip mata.
Pada peringkat awal, produk yang dibangunkan hanya menggunakan pembungkusan sederhana menggunakan botol air mineral. Namun melalui proses penambahbaikan berterusan, ia berkembang kepada sistem pengeluaran lebih profesional menggunakan pembungkusan sachet dan pouch.
Beliau turut membuat pelaburan dalam mesin pembungkusan sendiri bagi meningkatkan kecekapan operasi dan memastikan standard pengeluaran dapat dikawal dengan lebih baik.
Perjalanan tersebut mencerminkan satu prinsip penting dalam dunia inovasi — sesuatu idea besar memerlukan kesabaran, pelaburan dan komitmen jangka panjang sebelum mampu mencapai kejayaan.
Walaupun aktif membangunkan produk berasaskan herba, Prof. Zaki sentiasa menekankan keselamatan pengguna mesti menjadi keutamaan.
Beliau tidak mahu masyarakat melihat produk hasil penyelidikan sebagai pengganti kepada rawatan perubatan moden.
Sebaliknya, beliau menegaskan, pengguna perlu terus mendapatkan rawatan daripada doktor dan mengikuti nasihat profesional kesihatan.
“Saya sentiasa berpesan kepada pengguna supaya terus mendapatkan rawatan di hospital dan mengikut nasihat doktor. Produk yang dibangunkan melalui penyelidikan ini seharusnya dilihat sebagai sebahagian daripada pendekatan penjagaan kesihatan, bukannya menggantikan rawatan yang telah ditetapkan oleh doktor,” jelasnya.
Menurut beliau, sekiranya seseorang pengguna mengalami perubahan positif terhadap keadaan kesihatan mereka, sebarang keputusan untuk mengubah atau menghentikan rawatan tetap perlu dibuat melalui penilaian doktor yang merawat.
Pendekatan tersebut memperlihatkan inovasi kesihatan perlu bergerak seiring dengan prinsip tanggungjawab dan keselamatan.
Bagi beliau, penyelidikan moden dan perubatan bukanlah dua bidang yang bersaing, sebaliknya boleh saling melengkapi untuk memberikan manfaat terbaik kepada masyarakat.
Daripada hasil penyelidikan yang dibangunkan, Prof. Zaki kemudiannya mengembangkan inovasi tersebut kepada jenama yang lebih dekat dengan pengguna.
Melalui Kendra Life, beliau memperkenalkan enam produk kesihatan berasaskan herba yang dibangunkan melalui pendekatan penyelidikan.
Selain itu, beliau turut menubuhkan Felice Malaysia, sebuah jenama yang memberi fokus kepada produk penjagaan kesihatan haiwan.
Bagi memastikan hubungan bersama pelanggan terus diperkukuhkan, Sistem Ganjaran Kendra turut diperkenalkan sebagai satu bentuk penghargaan kepada pengguna yang menyokong produk tempatan.
Perkembangan ini menunjukkan bagaimana sebuah idea yang bermula daripada penyelidikan akademik mampu berkembang menjadi sebuah ekosistem perniagaan yang mempunyai nilai komersial.
Menurut Prof. Zaki, Malaysia sebenarnya tidak kekurangan penyelidik berbakat atau hasil kajian berkualiti.
Cabaran terbesar ialah bagaimana untuk membawa hasil penyelidikan tersebut keluar daripada makmal dan diterjemahkan menjadi sesuatu yang boleh digunakan masyarakat.
Beliau melihat masih banyak kajian universiti yang akhirnya hanya menjadi laporan penyelidikan atau penerbitan akademik tanpa melalui proses pengkomersialan.
“Penyelidikan tidak sepatutnya berhenti selepas sesuatu artikel diterbitkan atau sesuatu projek selesai. Nilai sebenar penyelidikan ialah apabila hasilnya dapat digunakan oleh masyarakat,” katanya.
Beliau berharap lebih ramai penyelidik muda berani mengambil langkah untuk mengembangkan hasil kajian mereka menjadi produk, teknologi atau penyelesaian yang mempunyai nilai sebenar.
Menurutnya, perjalanan daripada makmal ke pasaran bukan mudah kerana memerlukan pembiayaan, kesabaran, strategi perniagaan dan kerjasama pelbagai pihak.
Namun, tanpa keberanian mengambil langkah tersebut, banyak hasil penyelidikan yang berpotensi besar akan terus kekal di perpustakaan atau pangkalan data universiti.
Walaupun telah menghasilkan pelbagai formulasi dan inovasi sepanjang kerjayanya, Prof. Zaki melihat penyelidikan sebagai satu perjalanan yang masih panjang.
Bagi beliau, dunia sains sentiasa berubah. Setiap hari muncul penemuan baharu, teknologi baharu dan pemahaman baharu terhadap potensi bahan semula jadi. Justeru, beliau berhasrat untuk terus meneroka ruang penyelidikan baharu selagi diberikan kesihatan dan peluang.
“Saya percaya masih banyak perkara yang belum diterokai. Selagi ada ruang untuk belajar dan mengkaji, saya akan terus menjalankan penyelidikan,” katanya.
Baginya, seorang penyelidik tidak boleh berhenti belajar kerana ilmu sentiasa berkembang.
Selepas puluhan tahun melalui dunia penyelidikan, Prof. Zaki percaya kejayaan seorang penyelidik tidak hanya bergantung kepada kecerdasan akademik. Ia memerlukan kesabaran, ketekunan, disiplin dan keberanian untuk menghadapi kegagalan.
Beliau menyeru golongan pensyarah, penyelidik dan pelajar supaya tidak menjadikan penerbitan jurnal atau kemenangan pertandingan inovasi sebagai matlamat akhir.
Sebaliknya, setiap kajian perlu menjawab persoalan lebih besar:
Adakah penyelidikan ini mampu membantu masyarakat?
Adakah ia boleh menyelesaikan masalah sebenar?
Adakah manfaatnya boleh dirasai oleh generasi akan datang?
Menurut beliau, penyelidikan yang mempunyai nilai kemanusiaan akan sentiasa mempunyai tempat dalam masyarakat.
Melihat kepada masa depan negara, Prof. Zaki berharap Malaysia akan terus melahirkan lebih ramai penyelidik yang berani mencipta inovasi sendiri.
Beliau percaya negara mempunyai modal insan berkualiti, sumber alam yang kaya serta institusi penyelidikan yang mampu menjadi asas kepada pembangunan produk bertaraf antarabangsa.
Namun, kejayaan tersebut memerlukan kerjasama erat antara penyelidik, industri dan kerajaan.
Kerajaan menyediakan ekosistem yang menyokong perkembangan teknologi dan penyelidikan. Apabila ketiga-tiga elemen ini bergerak seiring, Malaysia mampu membina kekuatan sendiri dalam bidang inovasi.
Bagi Prof. Zaki, kejayaan sebenar seorang penyelidik bukan sekadar menghasilkan sesuatu yang baharu. Kejayaan sebenar ialah apabila ilmu yang dibangunkan mampu meninggalkan manfaat yang berkekalan kepada masyarakat dan negara.
Itulah legasi yang ingin beliau tinggalkan, bukan hanya produk, tetapi sebuah budaya penyelidikan yang berasaskan ilmu, tanggungjawab dan manfaat kepada manusia.
Kendra Life: myKendraLife Official Website
Felice Malaysia: Felice Malaysia Official Website
Nasional Daily — Mengangkat Kisah Inovasi, Membina Inspirasi, Memperkenalkan Pemimpin Perubahan.
Telegram: https://t.me/nasionaldaily
Facebook: https://www.facebook.com/nasionaldaily
TikTok: https://www.tiktok.com/@nasionaldaily?_t=8kyR2clR7Mv&_r=1
Iklan: admin@nasionaldaily.com / sales@nasionaldaily.com / 012-9222001
Whatsapp: https://whatsapp.com/channel/0029Vb6P21QFnSz7JWoT560L