Oleh: Dr. Shafaai Musa
UNIVERSITI awam Malaysia sedang memasuki satu fasa baharu dalam sejarah pembangunan pendidikan tinggi negara. Dalam landskap ekonomi yang semakin mencabar, kelestarian kewangan universiti bukan lagi sekadar persoalan pengurusan institusi, tetapi menjadi sebahagian daripada agenda strategik pembangunan negara.
Malaysia hari ini mempunyai 20 universiti awam yang menampung ratusan ribu pelajar serta ribuan tenaga akademik. Institusi-institusi ini bukan sahaja berperanan sebagai pusat ilmu, tetapi juga sebagai pemangkin pembangunan ekonomi, sosial dan teknologi negara.
Namun realiti pembiayaan pendidikan tinggi sedang berubah.
Di seluruh dunia, universiti semakin dituntut untuk memperkukuhkan daya tahan kewangan mereka dengan mempelbagaikan sumber pendapatan, sambil mengekalkan misi akademik yang menjadi asas kewujudan institusi pendidikan tinggi.
Malaysia telah lama menyedari keperluan ini.
Pelbagai dasar pendidikan tinggi negara menekankan bahawa universiti perlu membina keupayaan menjana pendapatan sendiri bagi memastikan kelestarian institusi dalam jangka panjang. Antara mekanisme penting yang diperkenalkan bagi mencapai matlamat ini ialah penubuhan syarikat holdings universiti.
Visi Penubuhan Syarikat Holdings Universiti
Syarikat holdings universiti diwujudkan dengan satu visi yang jelas — menjadi platform korporat bagi universiti.
Melalui entiti ini, universiti dapat mengurus aktiviti komersial secara profesional, memanfaatkan aset institusi, membina kerjasama strategik dengan industri serta menjana sumber kewangan tambahan bagi menyokong pembangunan universiti.
Model ini membolehkan universiti membina satu enjin ekonomi institusi tanpa menjejaskan fungsi akademik yang menjadi teras kewujudannya.
Sejak dua dekad yang lalu, kebanyakan universiti awam Malaysia telah menubuhkan syarikat holdings atau anak syarikat komersial masing-masing.
Namun prestasi yang dicapai masih tidak sekata.
Ada syarikat holdings yang berjaya berkembang sebagai entiti komersial yang kukuh. Ada juga yang beroperasi pada skala kecil tanpa memberi impak kewangan yang signifikan kepada universiti. Dalam beberapa kes, syarikat holdings masih berdepan cabaran kerugian berpanjangan.
Realiti ini membawa kepada satu persoalan penting:
Adakah syarikat holdings universiti benar-benar berfungsi sebagai entiti korporat, atau sekadar anak syarikat pentadbiran kepada universiti?
Cabaran Sebenar Syarikat Holdings Universiti
Salah satu cabaran utama yang sering dihadapi ialah ketidakjelasan mandat strategik.
Dalam beberapa keadaan, syarikat holdings ditubuhkan tanpa definisi yang jelas tentang peranannya dalam ekosistem universiti. Ada yang berfungsi sekadar sebagai pelaksana projek kecil atau penyedia perkhidmatan operasi kepada universiti, sedangkan potensi sebenar mereka jauh lebih besar daripada itu.
Sebahagian syarikat holdings juga terlibat dalam pelbagai aktiviti berskala kecil yang tidak membina aliran pendapatan strategik untuk universiti.
Isu kedua ialah budaya organisasi.
Walaupun berstatus syarikat, sebahagian holdings universiti masih beroperasi dengan cara yang lebih menyerupai unit pentadbiran universiti berbanding sebuah organisasi korporat yang bersaing dalam pasaran.
Sebuah entiti korporat memerlukan lebih daripada sekadar pendaftaran sebagai syarikat.
Ia memerlukan disiplin korporat yang sebenar — kejelasan strategi, tadbir urus yang kukuh, pengurusan risiko yang sistematik serta akauntabiliti prestasi yang konsisten.
Persoalan 30 Peratus Penjanaan
Dalam wacana pendidikan tinggi negara, sering disebut aspirasi bahawa universiti awam perlu menjana sekitar 30 peratus daripada belanja operasinya melalui pendapatan sendiri.
Matlamat ini mencerminkan keperluan universiti membina ketahanan kewangan jangka panjang supaya institusi pendidikan tinggi dapat terus berkembang tanpa bergantung sepenuhnya kepada peruntukan kerajaan.
Namun sehingga hari ini, sasaran tersebut masih belum dicapai secara konsisten oleh universiti awam di Malaysia.
Hakikat ini menunjukkan bahawa membina sebuah enjin ekonomi universiti memerlukan perubahan yang lebih mendalam dalam cara universiti membangunkan platform komersial mereka.
Universiti tidak sekadar memerlukan syarikat.
Universiti memerlukan institusi korporat yang matang.
Daripada Anak Syarikat kepada Platform Strategik
Bagi mencapai potensi sebenar syarikat holdings universiti, peranan mereka perlu ditakrifkan semula.
Syarikat holdings tidak boleh sekadar menjadi anak syarikat yang melaksanakan projek kecil secara terpisah. Mereka perlu berkembang menjadi platform strategik universiti.
Pada tahap yang paling berkesan, syarikat holdings universiti memainkan beberapa peranan utama:
• Pengintegrasi aset universiti
• Platform pelaksanaan projek strategik
• Gerbang kerjasama industri
• Platform pelaburan institusi
Apabila fungsi-fungsi ini digerakkan secara serentak, syarikat holdings universiti tidak lagi sekadar anak syarikat. Ia menjadi enjin kewangan universiti.
Mengapa 2035 Menjadi Tahun Penentu
Pelancaran Rancangan Pendidikan Tinggi Malaysia (RPTM) 2026–2035 membuka ruang baharu untuk memperkukuhkan peranan syarikat holdings universiti.
Blueprint ini menekankan pembangunan ekosistem pendidikan tinggi, pengukuhan kerjasama industri serta kelestarian kewangan universiti.
Tempoh sehingga 2035 memberikan satu jendela masa penting bagi universiti awam Malaysia melakukan transformasi ini secara tersusun dan strategik.
Perjalanan Transformasi USIM Holdings
Di Universiti Sains Islam Malaysia (USIM), refleksi terhadap cabaran ini telah membawa kepada satu usaha transformasi yang lebih tersusun.
Melalui pembangunan Blueprint USIM Holdings 2026–2035, syarikat holdings universiti ini sedang diposisikan semula sebagai sebuah Integrated Commercial Platform yang menyokong kelestarian kewangan universiti.
Pendekatan ini memberi tumpuan kepada beberapa sektor strategik seperti:
- ekosistem kampus pintar
- perkhidmatan kesihatan
- agro dan keselamatan makanan
- infrastruktur digital
- kewangan sosial Islam
Sektor-sektor ini dipilih bukan sahaja kerana potensi komersialnya, tetapi juga kerana kesesuaiannya dengan misi universiti serta keperluan pembangunan masyarakat.
Membina Enjin Ekonomi Universiti
Persoalan sebenar bukanlah sama ada universiti awam perlu mempunyai syarikat holdings.
Persoalan sebenar ialah membangunkan syarikat-syarikat ini sebagai institusi korporat yang matang, berdisiplin dan berdaya saing, yang mampu menyokong kelestarian universiti dalam jangka panjang.
Universiti awam Malaysia memiliki aset yang sangat besar — daripada tanah dan infrastruktur kepada kepakaran akademik serta jaringan kerjasama industri yang luas.
Dalam konteks inilah syarikat holdings universiti wajar berkembang daripada sekadar anak syarikat pentadbiran kepada enjin korporat yang menggerakkan masa depan universiti awam Malaysia.
Dr. Shafaai Musa ialah Ketua Pegawai Operasi USIM Holdings Sdn. Bhd. Beliau pernah mempengerusikan Jawatankuasa Pemandu penubuhan Commerce Takaful Berhad, yang kemudiannya melalui penstrukturan korporat menjadi CIMB Aviva Takaful Berhad dan kini dikenali sebagai Sun Life Malaysia Takaful Berhad.
Telegram: https://t.me/nasionaldaily
Facebook: https://www.facebook.com/nasionaldaily
TikTok: https://www.tiktok.com/@nasionaldaily?_t=8kyR2clR7Mv&_r=1
Iklan: admin@nasionaldaily.com / sales@nasionaldaily.com / 012-9222001
Whatsapp: https://whatsapp.com/channel/0029Vb6P21QFnSz7JWoT560L