Penjawat awam dilarang guna Waze: Isu keselamatan data, kedaulatan negara jadi taruhan

Dari Meja Editorial ND

LARANGAN penggunaan aplikasi navigasi Waze dalam kalangan penjawat awam bukan sekadar soal memilih aplikasi untuk mencari jalan, sebaliknya mencerminkan kebimbangan kerajaan terhadap keselamatan data, perlindungan maklumat rasmi dan kedaulatan digital negara.

Arahan berkuat kuasa serta-merta itu dimaklumkan Ketua Setiausaha Negara, Tan Sri Shamsul Azri Abu Bakar menerusi surat bertarikh 20 Oktober 2026, susulan keputusan Jawatankuasa Keselamatan Siber Negara (JKSN) Bilangan 3 Tahun 2026 yang dipengerusikan Perdana Menteri, Datuk Seri Anwar Ibrahim, sehari sebelumnya.

Menurut penjelasan kerajaan, larangan berkenaan bertujuan melindungi maklumat kerajaan dan data peribadi pengguna daripada kemungkinan disalahgunakan, mengambil kira kedudukan Waze Mobile Ltd. yang diperbadankan di bawah undang-undang Israel.

Bagaimanapun, risiko yang dibimbangi kerajaan perlu dibezakan daripada dakwaan data pengguna aplikasi itu sememangnya telah disalahgunakan, kerana kedua-duanya bukan perkara yang sama.

Waze bukan sekadar memaparkan arah perjalanan. Aplikasi ini menggunakan maklumat lokasi, data GPS, laluan perjalanan, masa perjalanan dan maklumat peranti untuk menyediakan navigasi serta keadaan trafik secara masa nyata. Bergantung pada tetapan peranti dan kebenaran yang diberikan, sesetengah maklumat lokasi juga berpotensi dikumpulkan ketika aplikasi tidak digunakan secara aktif.

Apabila data lokasi dikumpulkan secara berulang dan dihimpunkan dalam tempoh tertentu, maklumat itu boleh menggambarkan corak pergerakan seseorang, termasuk tempat yang kerap dikunjungi, waktu perjalanan dan laluan yang menjadi kebiasaan.

Dalam konteks keselamatan negara, corak sedemikian boleh menjadi lebih sensitif sekiranya melibatkan pegawai yang mengendalikan urusan kerajaan, maklumat terperingkat atau lokasi kemudahan strategik.

Kebimbangan kerajaan bukan semata-mata tertumpu pada fungsi navigasi, tetapi turut melibatkan persoalan siapa yang mengawal data, undang-undang negara mana yang terpakai serta sejauh mana maklumat pengguna boleh dilindungi daripada akses atau pendedahan yang tidak diingini.

Walaupun data lokasi tidak semestinya mengandungi dokumen sulit kerajaan, maklumat pergerakan yang dikaitkan dengan individu dan dikumpulkan secara berterusan boleh mendedahkan maklumat tambahan apabila dianalisis bersama sumber lain. Inilah antara risiko yang ingin dikawal melalui larangan tersebut.

Namun, kewujudan risiko berpotensi tidak bermaksud setiap pengguna Waze sedang dipantau atau data mereka telah diserahkan kepada pihak tertentu. Setakat penjelasan yang dilaporkan berhubung arahan ini, kebimbangan kerajaan perlu difahami sebagai langkah pencegahan keselamatan, bukannya bukti bahawa penyalahgunaan data telah berlaku.

Penjawat awam mempunyai tanggungjawab yang berbeza daripada pengguna biasa, terutama mereka yang mengendalikan maklumat rasmi, urusan keselamatan, operasi penguatkuasaan atau perancangan dasar kerajaan. Penggunaan aplikasi pihak ketiga pada peranti yang turut digunakan untuk urusan kerja boleh menimbulkan persoalan mengenai sempadan antara maklumat peribadi dengan maklumat rasmi.

Sebagai contoh, pergerakan pegawai yang berulang kali mengunjungi pejabat tertentu, pusat operasi atau lokasi berkaitan urusan kerajaan mungkin kelihatan seperti maklumat rutin. Namun, apabila digabungkan dengan maklumat lain, corak tersebut berpotensi memberikan gambaran tentang jadual kerja, lokasi operasi atau hubungan antara beberapa tempat dan individu.

Risiko sedemikian tidak semestinya berlaku kepada setiap penjawat awam dan tidak semua perjalanan rasmi membawa maklumat sensitif. Namun, kerajaan boleh mengambil langkah pencegahan secara menyeluruh apabila menilai bahawa penggunaan sesuatu aplikasi berpotensi mewujudkan risiko yang sukar dikawal pada peringkat individu.

Menurut laporan mengenai soalan lazim arahan berkenaan, larangan itu terpakai ketika penjawat awam menjalankan tugas rasmi. Mereka turut digalakkan menyahpasang Waze daripada peranti masing-masing dan beralih kepada aplikasi navigasi alternatif tempatan yang bersesuaian.

Perincian ini penting kerana larangan ketika menjalankan tugas rasmi tidak sama dengan larangan mutlak terhadap semua penggunaan peribadi pada setiap masa. Penjawat awam perlu merujuk arahan dan panduan rasmi jabatan masing-masing untuk memahami pelaksanaannya.

Kesan pertama ialah kemungkinan ketidakpatuhan terhadap arahan pentadbiran kerajaan. Oleh sebab larangan telah diarahkan untuk dilaksanakan serta-merta, penjawat awam yang masih menggunakan Waze bagi urusan rasmi berisiko dianggap tidak mematuhi arahan yang berkuat kuasa.

Bagaimanapun, jenis tindakan yang mungkin dikenakan tidak boleh ditentukan secara automatik tanpa meneliti pekeliling, peraturan perkhidmatan dan arahan jabatan yang berkaitan. Tidak wajar untuk menyatakan setiap pengguna yang melanggar arahan itu pasti dikenakan tindakan tatatertib tertentu kerana hukuman bergantung pada peruntukan yang terpakai serta keadaan kes.

Kesan kedua berkaitan keselamatan maklumat. Jika penggunaan aplikasi menyebabkan data lokasi atau corak perjalanan berkaitan tugas rasmi terdedah kepada pihak yang tidak sepatutnya, keadaan itu berpotensi meningkatkan risiko terhadap kerahsiaan urusan kerajaan. Tahap risiko bergantung pada jenis maklumat, kebenaran akses aplikasi, tetapan peranti dan keadaan penggunaan.

Kesan ketiga ialah keperluan menyesuaikan diri dengan aplikasi navigasi lain. Penjawat awam yang selama ini bergantung pada Waze untuk mengelakkan kesesakan, mencari laluan alternatif atau menganggarkan masa ketibaan perlu membiasakan diri dengan platform lain. Pada peringkat awal, perubahan ini mungkin menimbulkan sedikit kesulitan, khususnya bagi pegawai yang kerap bergerak ke lokasi berbeza atas urusan rasmi.

Bagaimanapun, penggunaan aplikasi alternatif yang sesuai boleh membantu memastikan urusan perjalanan berjalan seperti biasa, dengan syarat maklumat laluan, keadaan trafik dan kemudahan yang diperlukan tersedia. Pegawai juga boleh menggunakan peta luar talian atau mendapatkan panduan laluan daripada sumber yang dibenarkan, bergantung pada keperluan tugas.

Persoalan yang turut timbul ialah sama ada Google Maps mempunyai risiko yang sama seperti Waze. Kedua-duanya ialah aplikasi navigasi yang boleh menggunakan data lokasi dan maklumat perjalanan, tetapi itu tidak bermakna dasar privasi, struktur pengurusan data, bidang kuasa undang-undang dan kaedah pemprosesan maklumat kedua-duanya serupa sepenuhnya.

Penjelasan kerajaan mengenai arahan tersebut turut membincangkan perbezaan bidang kuasa undang-undang yang terpakai kepada perkhidmatan Google Maps. Oleh itu, pengguna tidak seharusnya menganggap Google Maps secara automatik bebas daripada risiko privasi hanya kerana ia tidak termasuk dalam larangan Waze.

Bagi penjawat awam, pendekatan yang sewajarnya ialah mematuhi arahan yang sedang berkuat kuasa dan menggunakan aplikasi yang dibenarkan untuk tugas rasmi. Bagi orang ramai pula, pemilihan aplikasi navigasi perlu mengambil kira keperluan penggunaan, dasar privasi, kebenaran akses lokasi dan cara data dikendalikan.

Dalam hal ini, isu utamanya bukan semata-mata nama atau jenama aplikasi, tetapi tahap perlindungan data yang diberikan dan risiko yang mungkin timbul daripada penggunaannya.

Kerajaan menggalakkan penggunaan aplikasi navigasi tempatan, termasuk TuJu yang dibangunkan oleh Lembaga Lebuhraya Malaysia (LLM), sebagai alternatif kepada Waze. Aplikasi PINTAZ turut disenaraikan dalam penjelasan mengenai pilihan navigasi tempatan.

TuJu menawarkan ciri seperti panduan laluan, anggaran masa ketibaan, maklumat tol, keadaan trafik serta maklumat kemudahan lebuh raya. Ketersediaan ciri tertentu dan prestasinya perlu dinilai berdasarkan keperluan pengguna serta keadaan perjalanan sebenar.

Peralihan kepada aplikasi tempatan juga membuka ruang kepada pembangunan teknologi navigasi Malaysia yang lebih memenuhi keperluan pengguna tempatan. Namun, asal usul sesebuah aplikasi sahaja tidak mencukupi untuk menjamin keselamatan data. Penilaian tetap perlu merangkumi dasar privasi, tahap keselamatan teknikal, kawalan akses, penyimpanan data dan ketelusan pengendalian maklumat.

Bagi memastikan peralihan berjalan lancar, agensi kerajaan wajar memberikan panduan yang jelas tentang aplikasi yang dibenarkan, kaedah penggunaannya dan saluran mendapatkan penjelasan sekiranya timbul masalah teknikal.

Larangan terhadap Waze menunjukkan bahawa keselamatan negara pada era digital bukan hanya bergantung pada perlindungan dokumen rasmi, sistem komputer kerajaan atau rangkaian komunikasi. Data yang kelihatan biasa, termasuk lokasi dan perjalanan harian, juga boleh menjadi sensitif apabila dikaitkan dengan tugas seseorang atau dianalisis secara menyeluruh.

Pada masa yang sama, dasar keselamatan yang berkesan perlu disertai penjelasan yang telus, pelaksanaan yang konsisten dan penilaian risiko berasaskan bukti. Penjawat awam perlu memahami bukan sahaja aplikasi yang dilarang, tetapi juga sebab larangan itu diperkenalkan dan langkah yang perlu diambil bagi melindungi maklumat rasmi.

Akhirnya, larangan tersebut bukan bermaksud setiap penggunaan Waze secara automatik membahayakan negara. Sebaliknya, kerajaan memilih pendekatan berjaga-jaga dengan mengehadkan penggunaan aplikasi berkenaan dalam urusan rasmi berdasarkan kebimbangan terhadap keselamatan dan kedaulatan data.

Bagi penjawat awam, pematuhan terhadap arahan yang berkuat kuasa ialah perkara utama. Bagi kerajaan pula, keberkesanan langkah ini bergantung pada kejelasan dasar, perlindungan data yang boleh dinilai dan kemampuan menyediakan alternatif navigasi yang benar-benar praktikal serta selamat digunakan.

Telegram: Nasional Daily

Facebook: Nasional Daily

TikTok: NasionalDaily

Whatsapp: NasionalDaily.com

Iklan: admin@nasionaldaily.com / sales@nasionaldaily.com / 012-9222001